Từ Hội Thảo “Về Emmaus Với Người Trẻ” (X. Lc 24, 13-35) Đến Những Định Hướng Mục Vụ Cho Người Trẻ

Hoàng Trần

Hôm nay

Với thao thức tìm kiếm những định hướng mục vụ, để đồng hành với người trẻ trong một bối cảnh xã hội chuyển động không ngừng, đồng thời giúp người trẻ biết phân định thiêng liêng trong thời đại bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), Ủy ban Mục vụ Giới trẻ và Thiếu nhi thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã tổ chức Hội thảo thường niên vào ngày 28-29/10/2026 tại Tòa Giám mục Nha Trang, với chủ đề: “Về Emmaus với người trẻ” (x. Lc 24, 13-35).

Dẫn nhập

Phần I: Những diễn biến chính của Hội thảo “Về Emmaus với người trẻ”

Phần II: Suy tư cá nhân về định hướng mục vụ cho người trẻ

Kết luận

DẪN NHẬP

Với thao thức tìm kiếm những định hướng mục vụ, để đồng hành với người trẻ trong một bối cảnh xã hội chuyển động không ngừng, đồng thời giúp người trẻ biết phân định thiêng liêng trong thời đại bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), Ủy ban Mục vụ Giới trẻ và Thiếu nhithuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã tổ chức Hội thảo thường niên vào ngày 28-29/10/2026 tại Tòa Giám mục Nha Trang, với chủ đề: “Về Emmaus với người trẻ” (x. Lc 24, 13-35).

Hội thảo năm nay quy tụ khoảng 120 đại biểu gồm quý linh mục, quý tu sĩ nam nữ, và các bạn trẻ đến từ 23 trên tổng số 27 Giáo phận trong cả nước. Đặc biệt, Hội thảo vui mừng chào đón sự hiện diện và đồng hành xuyên suốt của Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Viên, Chủ tịch Ủy ban Mục vụ Giới trẻ và Thiếu nhi; cha Gioan Lê Quang Việt, Tổng Thư ký Ủy ban, quý diễn giả, cùng quý khách mời trong và ngoài nước.

Tất cả đã cùng nhau trải qua những giờ phút lắng nghe, suy tư, cầu nguyện và thảo luận sôi nổi. Đây không chỉ là điểm hẹn của sự gặp gỡ, mà còn là hành trình giúp những người làm Mục vụ Giới trẻ (MVGT) học cách bước đi cùng người trẻ trong thời đại số.

Bài viết này được chia thành hai phần, trước tiên sẽ ghi nhận những diễn biến chính tại Hội thảo, từ đó đưa ra những suy tư cá nhân đã gặt hái được tại Hội thảo về định hướng mục vụ cho người trẻ.

PHẦN I: NHỮNG DIỄN BIẾN CHÍNH CỦA HỘI THẢO

1. Ngày thứ nhất (28/10/2026)

Chương trình Hội thảo mở đầu bằng bầu khí đón tiếp nồng nhiệt và ấm ấp của ban tổ chức. Cao điểm là Thánh lễ Khai mạc do Đức cha Chủ tịch chủ sự. Sau đó là phần giới thiệu tổng quan chương trình.

Bước vào đề tài 1: “Đức Giêsu Kitô - Đường phân định” do Đức cha Chủ tịch Ủy ban trình bày. Bài chia sẻ như là kim chỉ nam định hướng cho toàn bộ Hội thảo. Ngài cho biết, có nhiều hình thức phân định khác nhau. Cách riêng, phân định Kitô giáo được dựa trên bốn tương quan: với chính mình; với tha nhân; với thiên nhiên vũ trụ và với Thiên Chúa, được Đức cha cô động bằng công thức dễ nhớ SONG (Self; Others; Nature; God). Điều quan trọng nhất, Đức cha nhấn mạnh, Đức Giêsu chính là chuẩn mực và là con đường, để mọi người học cách lắng nghe và nhận ra tiếng Chúa.

Đề tài 2: “Bảo vệ nhân tính trong thời đại AI - Giới trẻ và những mối tương quan thật ảo”, do diễn giả Têrêsa Phạm Thị Thúy Vân trình bày. Với kinh nghiệm của một Giám đốc nhân sự của một công ty đa quốc gia, diễn giả đã phân tích những ảnh hưởng, tác động của AI với thế giới nói chung, cũng như với tâm lý và tương quan của người trẻ nói riêng. Đồng thời gợi mở cách thức, giúp người trẻ giữ vững phẩm giá nhân tính và ưu tiên phát triển những tương quan thật.

Chuyên đề đi theo lộ trình gồm 5 phần: Thứ nhất: AI đang thay đổi thế giới ra sao? Bắt đầu với câu nói của ĐGH Phanxicô: “Giờ đây, vấn đề không chỉ là sử dụng các công cụ truyền thông, mà là sống trong một nền văn hóa đã được số hóa rộng rãi” (CV, 86), diễn giả cho thấy AI không chỉ là một tiến bộ công nghệ, mà còn đánh dấu một sự thay đổi mang tính thời đại, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống con người, đặc biệt là với người trẻ. Vì thế, thách thức không chỉ là kiểm soát rủi ro của AI, mà còn là định hướng AI phục vụ phẩm giả con người và lợi ích chung. Từ đó, câu hỏi để cùng suy nghĩ là: Giữa những biến đổi sâu rộng do AI mang lại, MVGT cần làm gì để giúp người trẻ biết cách làm chủ công nghệ trong khi tìm kiếm sự thật, phục vụ phẩm giá con người và công ích.

Thứ hai: Phẩm giá con người trong thời đại AI. Trong thời đại AI, phẩm giá con người bị đe dọa bởi những hình thức vô cảm mới, phẩm giá nhân tính cần được bảo vệ và đề cao: “Chúng ta phải biết gìn giữ sự cao cả của nhân tính đã được ban cho chúng ta và được mặc khải cách trọn vẹn nơi Chúa Kitô, vẻ huy hoàng mà không có cổ máy nào có thể thay thế” (Magnifica Humanitas, 15).

Thứ ba: Ba thực trạng chính của người trẻ trong thời đại AI. Diễn giả đề cập đến ba thực trạng: Nhiều tương tác nhưng ít kết nối; thích AI nhưng sợ AI; nhiều thông tin nhưng ít tin tưởng.Từ đó cho thấy công nghệ ngày càng tạo ra nhiều sản phẩm, mạng lưới, nền tảng, công cụ nhằm giúp con người gia tăng tương tác nối kết, nắm bắt thông tin… Nhưng rủ ro kèm theo là con người dễ trở nên cô đơn, bất định và mất tự tin.Vì vậy, MVGT cần làm sao để giúp người trẻ phát triển khả năng phân định, tư duy phản biện để phân biệt thật giả, gia tăng tự tin và tương quan chân thật với chính mình, tha nhân, thiên nhiên vũ trụ và Thiên Chúa.

Thứ tư: bốn biến chuyển nên có trong công tác MVGT. Khởi đi từ Tông huấn Christus Vivit, và các nguồn tài liệu khác, diễn giả đề cập đến bốn chuyển biến nên có trong công tác MVGT: Chuyển đổi gặp gỡ: từ việc chờ người trẻ đến cần chủ động đến với người trẻ, như trên đường Emmaus, Đức Giêsu đã chủ động đến và đồng hành với hai môn đệ (x. Lc 24,15). Không chỉ nối kết, nhưng kiến tạo những tương quan thật. Chuyển đổi lắng nghe: từ việc đưa ra những câu trả lời có sẵn đến cần lắng nghe câu chuyện của người trẻ, như Đức Giêsu hỏi hai môn đệ, và kiên nhẫn lắng nghe câu chuyện của họ (x. Lc 24, 17-24). MVGT cần lắng nghe trước khi hướng dẫn, để không chỉ hiểu câu hỏi, nhưng cần hiểu con người đứng sau câu hỏi. Chuyển đổi phân định: từ cung cấp thông tin đến soi sáng bằng Lời Chúa, như Đức Giêsu giúp hai môn đệ hiểu các biến cố xảy ra dưới ánh sáng Tin Mừng (x. Lc 24,27-31). Chuyển đổi hành động: từ chương trình dành cho người trẻ đến cùng người trẻ thực thi sứ mạng, như cách hai môn đệ ngay lập tức trở về Giêrusalem để làm chứng cho Tin Mừng Phục Sinh (x. Lc 24,33-35). MVGT không chỉ quy tụ người trẻ, nhưng còn giúp họ trở thành những môn đệ truyền giáo.Đây cũng là nội dung chính của phần năm: đối thoại và hành động.

Buổi chiềubắt đầu với phần báo cáo tình hình sinh hoạt MVGT thực tế của các giáo tỉnh Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Tiếp đó là chương trình Teambuilding “Đến lượt bạn!” tại bãi biển, do các bạn giới trẻ đến từ Giáo tỉnh Sài Gòn phụ trách.

Sau buổi cơm tối là giờ Cầu nguyện sáng tạo “Neo mình khi ta chênh vênh” rất tâm tình và sâu lắng, do các bạn trẻ phụ trách. Cuối cùng, ngày làm việc thứ nhất kết thúc bằng giờ chia sẻ thân tình giữa các giáo tỉnh với nhau.

2. Ngày thứ hai (29/10/2026)

Ngày làm việc thứ hai bắt đầu với màn khởi động sôi nổi và đúc kết hoạt động Teambuilding “Đến lượt bạn!”. Tiếp đến là đề tài 3: “Ai phân định ai” do Cha Tổng Thư ký trình bày. Tiếp nối tư tưởng của Đức cha Chủ tịch, ngài nhấn mạnh nền tảng quan trọng cho việc phân định là chính Đức Giêsu. Bài chia sẻ xây dựng một con đường phân định khá nhất quán gồm năm bước: thứ nhất bắt đầu từ kinh nghiệm được Chúa yêu thương; thứ hai khám phá những chuyển động bên trong nội tâm; thứ ba kiểm chứng động lực; thứ tư chọn lựa và hành động; thứ năm nhìn nhận hoa trái. Cuối cùng ngài đi đến kết luận, phân định không phải là kỹ thuật để “đoán xem Chúa muốn nói gì” nhưng phải trở thành một cách sống mỗi ngày.

Đề tài 4: “Sự thật trong hệ sinh thái truyền thông - Giới trẻ và tư duy phản biện trong thời đại AI” do diễn giả AnphongPhạm Vũ Xuân Bằng trình bày. Trong một thời đại “bội thực” thông tin như hiện nay, rất khó để phân biệt thật giả. Với nền tảng kiến thức sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong việc đào tạo nhân sự, và cách trình bày hết sức dí dỏm và lôi cuốn, diễn giả giúp mọi người nắm vững khái niệm, vai trò và ý nghĩa của tư duy phản biện, đồng thời giúp người nghe vận dụng các công cụ tư duy khoa học để rèn luyện kỹ năng lập luận phản biện theo hướng xây dựng, với thái độ văn hóa và phong cách Công giáo chuyên nghiệp. Đó là một quá trình gồm: lắng nghe đồng cảm; đặt những câu hỏi theo mô hình F.T.O (Fact: dữ kiện/sự việc; Truth: sự thật/tính Logic và nhất quán; Opinion: nhận định/quan điểm cá nhân); phản biện dựa trên cấu trúc lập luận S.E.E.I (Statement: luận điểm; Explanation: lý lẽ; Example: dẫn chứng; Impact: tầm quan trọng). Để kết luận, diễn giả mời gọi, trong mọi trường hợp phải luôn hướng về thánh giá của Đức Giêsu, để có thể đối thoại và tìm kiến sự thật cách yêu thương và bác ái.

Phiên làm việc buổi chiều là phần thông tin về Đại hội Giới trẻ Thế giới (WYD) 2027 tại Seoul và phần trao đổi tự do. Cuối cùng, hội thảo khép lại với Thánh lễ bế mạc và lên đường trong sứ vụ.

PHẦN II: SUY TƯ CÁ NHÂN VỀ ĐỊNH HƯỚNG MỤC VỤ CHO NGƯỜI TRẺ

Trở về sau hai ngày Hội thảo, điều đọng lại lớn nhất trong tôi không chỉ là những tài liệu hay những bài giảng, mà là những hướng đi mục vụ dành cho người trẻ đang được khơi mở ra. Một cách cụ thể, chúng ta có thể ghi nhận ngắn gọn bốn hoa trái mang tính khả thi từ Hội thảo như sau:

1. Hoán cải mục vụ: Từ việc đưa ra “những câu trả lời có sẵn”, sang chủ động bước đi và lắng nghe.

Thực tế MVGT lâu nay vẫn nặng tính “từ trên xuống”. Chúng ta thường chờ người trẻ đến với mình hoặc trước những vấn đề của người trẻ, chúng ta dễ đưa ra những câu trả lời có sẵn hơn là cùng bước đi để thấu hiểu họ.

Bốn chuyển đổi nên có của MVGT theo tiến trình Emmaus: Gặp gỡ – Lắng nghe – Phân định – Hành động, là cách thức giúp chúng ta bước đi gần hơn với người trẻ. Điều này hoàn toàn tương hợp với đường hướng của ĐGH Phanxicô: “Một công tác mục vụ giới trẻ biết đồng hành đòi hỏi phải từ bỏ thái độ đưa ra những câu trả lời có sẵn và những giải pháp đóng khung... Mục vụ giới trẻ phải luôn là một mục vụ của sự lắng nghe” (CV, 243-244).

2. Bảo vệ phẩm giá nhân tính và kiến tạo những “tương quan thật” giữa thời đại AI.

Trong đề tài “Bảo vệ nhân tính trong thời đại AI”, đã đề cập đến những thực trạng chính của người trẻ trong thời đại AI: nhiều tương tác nhưng ít kết nối, nhiều thông tin nhưng lại cô đơn và bất định.

Đức Phanxicô từng cảnh báo: “Môi trường kỹ thuật số cũng là một không gian cô lập, thao túng, khai thác và gian lận... Ngay cả khi các mối mạng xã hội tạo ra nhiều kết nối, chúng không thể thay thế cho một tương quan gặp gỡ chân thật” (CV, 88-90). Vì thế, điều căn bản là chúng ta cần xác định rõ ràng, con người không chỉ có trí óc, nhưng còn có các khía cạnh khác: thân xác, cảm xúc, lịch sử, lương tâm, tự do, trách nhiệm, tương quan, thiêng liêng… AI có thể mô phong theo trí tuệ nhưng không thể sống kinh nghiệm nhân vị. AI có thể mô phỏng sự cảm thông, nhưng không có sự đồng cảm thật sự; AI có thể hiện diện trực tuyến, nhưng không thể hiện diện nhân vị.

MVGT cần giúp người trẻ biết rằng: “con người mang phẩm giá tự thân vì được dựng nên theo hình ảnh của Thiên Chúa; giá trị ấy không phụ thuộc năng lực kỹ thuật hay thành công” (Antiqua et Nova, 34). Bên cạnh đó, cần kiến tạo thêm những “vùng an toàn”, những không gian gặp gỡ trực tiếp, nơi người trẻ cảm thấy được lắng nghe, được sống thật với cảm xúc và được chữa lành giữa một thế giới ảo đầy áp lực.

3. Trang bị “sức đề kháng tâm linh” qua tư duy phản biện dựa trên sự thật và bác ái Tin Mừng

ĐGH Phanxicô trong Tông huấn Christus Vivit từng nhấn mạnh: “Có những người trẻ thông minh, năng động, nhưng họ cần được hỗ trợ để rèn luyện tư duy phản biện, giúp họ không bị cuốn theo những trào lưu giả tạo và biết phân định đâu là Sự Thật đem lại sự sống (CV, 186). Đề tài “Sự thật trong hệ sinh thái truyền thông - Giới trẻ và tư duy phản biện trong thời đại AI”, đã cung cấp cho các bạn trẻ các công cụ tư duy khoa học (như F.T.O, S.E.E.I) để phân định thật giả trong “hệ sinh thái truyền thông”, với kim chỉ nam là hướng về Thánh giá Chúa Kitô.

Rất rõ ràng,trong một thế giới “bội thực” thông tin, việc cấm đoán công nghệ là bất khả thi. Hoa trái cần gieo trồng là rèn luyện cho người trẻ sức đề kháng bằng tư duy phản biện Công giáo. Tuy nhiên, việc phản biện không phải để hơn thua hay tranh luận gai góc, mà là học cách “dừng lại 3 giây” để soi sáng mọi thông tin qua lăng kính bác ái của Thánh Giá Chúa Kitô trước khi lan truyền hay nhận định.

4. Thúc đẩy sự tham gia chủ động của người trẻ: Từ “người tham dự” trở thành “môn đệ truyền giáo”

Khởi đi từ hoạt độngTeambuilding “đến lượt bạn”, mỗi tham dự viên được mời gọi đến lượt mình, thể hiện căn tín và thi hành nhiệm vụ. Hình ảnh này thể hiện một thông điệp rất rõ ràng mà Đức Phanxicô từng nói tới: “Người trẻ không chỉ là tương lai của thế giới, họ là hiện tại của Thiên Chúa... Bạn trẻ phải là những nhân tố chính trong công tác mục vụ giới trẻ, được đồng hành và hướng dẫn, chứ không phải bị điều khiển hay làm thay” (CV, 64, 203).

Rõ ràng, để có thể thu hút và giữ người trẻ ở lại trong đời sống Giáo hội,chúng ta không thể tiếp tục coi người trẻ chỉ là đối tượng thụ động để tổ chức các sự kiện cho họ tham dự. Hoa trái mục vụ bền vững nhất là sự tin tưởng và trao quyền. Cần tạo cơ hội để người trẻ trực tiếp tham gia lên kế hoạch, chịu trách nhiệm và cùng dấn thân trong các dự án bác ái, truyền thông và loan báo Tin Mừng tại địa phương.

KẾT LUẬN

“Mắt họ mở ra và họ nhận ra Người… Ngay lập tức họ trở về Giêrusalem”. (x. Lc 24, 31-35). Hội thảo “Về Emmau với người trẻ” tại Tòa Giám mục Nha Trang đã khép lại sau Thánh lễ bế mạc, nhưng hành trình Emmaus thực sự bây giờ mới bắt đầu.

Những kiến thức về nguyên tắc phân định, về bảo vệ nhân tính, về truyền thông, về AI, về tư duy phản biện, hay thậm chí những thông tin liên quan đến ngày giới trẻ thế giới WYD 2027 Seoul tại Hội thảo, là những hành trang cần thiết, không chỉ dừng lại trên những trang giấy, mà đã trở thành ngọn lửa thôi thúc mỗi tham dự viên dấn thân khi trở về giáo phận và cộng đoàn của mình.

Cùng với những hoa trái đang mở ra: Từ việc hoán cải mục vụ của các nhà điều hành MVGT; đến việc giúp bảo vệ phẩm giá nhân tính và kiến tạo những “tương quan thật” giữa thời đại AI; cũng như trang bị “sức đề kháng tâm linh” qua tư duy phản biện dựa trên Sự Thật và bác ái Tin Mừng; và cuối cùng là thúc đẩy sự tham gia chủ động của người trẻ như là những môn đệ thừa sai…Chúng ta có quyền hy vọng vào những điều tốt đẹp sắp tới mà Giáo hội có thể cống hiến cho người trẻ, đồng thời giúp người trẻ nhận ra vị trí và vai trò của mình giữa lòng Giáo hội. Đề rồi từ việc “kinh nghiệm mình được Chúa yêu thương”, những người trẻ bắt đầu hành trình trở thành những môn đệ truyền giáo.

Và để kết thúc, có lẽ sẽ không thừa khi chúng ta lập lại ở đây tâm tư của ĐGH Phanxicô: “Người trẻ không chỉ là tương lai của thế giới, họ là hiện tại của Thiên Chúa... Bạn trẻ phải là những nhân tố chính trong công tác mục vụ giới trẻ, được đồng hành và hướng dẫn, chứ không phải bị điều khiển hay làm thay (CV, 64, 203).

Hoàng Trần