THỨ TƯ TUẦN III MÙA CHAY NĂM A
Mt 5,17-19
Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo Thánh Mat-thêu
17 Khi ấy, Chúa Giêsu phán cùng các môn đệ rằng: “Các con đừng tưởng Ta đến để hủy bỏ lề luật hay các tiên tri: Ta không đến để hủy bỏ, nhưng để kiện toàn.
18 Vì Ta bảo thật các con: Cho dù trời đất có qua đi, thì một chấm, một phẩy trong bộ luật cũng không bỏ sót, cho đến khi mọi sự hoàn thành.
19 Bởi vậy, ai huỷ bỏ một trong những điều luật nhỏ mọn nhất, và dạy người khác làm như vậy, sẽ kể là người nhỏ nhất trong Nước Trời; trái lại, ai giữ và dạy người ta giữ những điều đó, sẽ được kể là người cao cả trong Nước Trời”.
SUY NIỆM 1: HÃY TRUNG THÀNH TUÂN GIỮ NHỮNG ĐIỀU NHỎ NHẤT CHÚA DẠY
Bài đọc 1 hôm nay được đặt trong bối cảnh của giao ước trên núi Sinai giữa Thiên Chúa và dân Israel. Môsê đưa ra cho dân Israel những lợi ích mà họ sẽ được khi họ đem ra thực hành những thánh chỉ và quyết định của Thiên Chúa. Một cách cụ thể, họ sẽ được: (1) “sống và sẽ được vào chiếm hữu miền đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa của cha ông anh em, ban cho anh em (Đnl 4:1); (2) trở thành một “dân khôn ngoan và thông minh!’ (Đnl 4:6); (3) “thần minh ở gần, như Đức Chúa, Thiên Chúa chúng ta, ở gần chúng ta, mỗi khi chúng ta kêu cầu Người” (Đnl 4:7). Tuy nhiên, để được những điều ấy, họ phải “ý tứ và cẩn thận giữ mình đừng quên những điều mắt anh em đã thấy, và suốt đời, đừng để cho những điều ấy ra khỏi lòng anh em; trái lại, anh em hãy dạy cho con cháu anh em biết” (Đnl 4:9). Điều mắt họ đã thấy mà suốt đời phải giữ trong lòng và dạy cho con cháu là gì? Đó là những kỳ công Thiên Chúa đã thực hiện để đưa họ ra khỏi nộ lệ Ai Cập và ban cho họ đất hứa làm gia nghiệp. Chỉ khi họ thực hiện điều này, họ sẽ trở nên dân vĩ đại nhất và qua họ Thiên Chúa sẽ chúc lành cho mọi dân tộc trên mặt đất. Và đây chính là điều Chúa Giêsu khẳng định trong bài Tin Mừng hôm nay.
Ai trong chúng ta cũng muốn mình trở nên vĩ đại và quan trọng. Vì vậy, chúng ta thường mong ước và tìm cách làm những điều lớn lao và vĩ đại trong cuộc sống. Không ai muốn làm những điều nhỏ nhặt. Tuy nhiên, một nguyên tắc căn bản trong cuộc sống mà ít người khám phá ra đó là: mọi khởi đầu đều rất nhỏ bé, rất khiêm nhường, đến nỗi không mấy người để ý và quan tâm đến. Một cung điện nguy nga bắt đầu với một viên đá, và những viên đá khác nối kết với nhau; một tác phẩm văn chương nổi tiếng bắt đầu với một chữ và những chữ khác kết với nhau; một bức tranh đẹp cũng bắt đầu với một đường màu đơn sơ và sự hoà hợp với những màu khác; một mối tình đẹp được bắt đầu với một nụ cười hoặc một ánh mắt trìu mến; ngược lại, một sự đổ vỡ trong tương quan thường bắt đầu với một lời nói hoặc một hành động thiếu suy nghĩ và thiếu tế nhị. Tất cả đều bắt đầu từ những điều nhỏ bé, không mấy quan trọng! Vì vậy, chúng ta có thể khẳng định rằng: cái vĩ đại là chuỗi dài của những điều nhỏ bé kết lại. Một tình yêu trung thành là chuỗi dài của những trung thành nhỏ bé mỗi ngày. Đây là bối cảnh giúp chúng ta hiểu điều Chúa Giêsu nói trong bài Tin Mừng hôm nay.
Bài Tin Mừng hôm nay nằm trong bối cảnh của Bài Giảng Trên Núi hay Bài Giảng về Các Mối Phúc của Chúa Giêsu. Cụ thể hơn, đoạn trích được đặt giữa lời dạy của Chúa Giêsu về việc các môn đệ là muối và ánh sáng trong thế gian (Mt 5:13-16) và tiêu chuẩn mới [về cách hành xử] mà Chúa Giêsu đưa ra cho các môn đệ của Ngài cao hơn các điều mà Mười Điều Răn đề nghị (Mt 5:20-48). Đọc đoạn trích trong bối cảnh này, chúng ta nhận ra điều Chúa Giêsu muốn dạy các môn đệ và chúng ta là: để trở nên ánh sáng và muối cho thế gian, người môn đệ phải sống theo tiêu chuẩn mới mà Chúa Giêsu đặt ra. Tuy nhiên, sống theo tiêu chuẩn mới không có nghĩa là bỏ đi những gì đã được tiêu chuẩn cũ đưa ra, nhưng giữ những điều đó cách cặn kẽ với tinh thần mới và lối giải thích mới mà Chúa Giêsu mang lại. Hay nói đúng hơn, để là muối và ánh sáng cho thế gian, người môn đệ của Chúa Giêsu phải sống cách triệt để những tiêu chuẩn cũ [trong Mười Điều Răn] theo ý định của Thiên Chúa, chứ không phải theo ý định, lối giải thích dựa vào truyền thống con người. Chúng ta cùng nhau phân tích chi tiết hơn bài Tin Mừng để rút ra điều Chúa Giêsu muốn chúng ta thực hành hôm nay.
Chúa Giêsu khẳng định rằng: “Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ Luật Mô-sê hoặc lời các ngôn sứ. Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn” (Mt 5:17). Trong câu này, chúng ta lưu ý những lời sau: “Anh em đừng tưởng.” Những từ này ám chỉ có sự hiểu sai về sứ mệnh của Chúa Giêsu và cần phải được sửa lại. Họ hiểu sai là Ngài đến để bãi bỏ hết tất cả những điều cũ, để thiết lập một hệ thống [tôn giáo] mới. Nhưng Chúa Giêsu sửa sai lối suy nghĩ này bằng cách khẳng định rằng Ngài không đến để bãi bỏ những gì giúp con người tốt hơn trong luật cũ. Điều này ngụ ý dạy chúng ta về cám dỗ “thay đổi tất cả” hay “phá đổ tất cả” những gì của những người khác đã xây dựng. Ví dụ cụ thể, một người được chọn vào một vị trí nào đó trong cộng đoàn hay xã hội thường có cám dỗ bỏ hết tất cả những gì những người tiền nhiệm đã làm. Cám dỗ này dễ dàng dẫn người đó đến thái độ “vô ơn” và “đổ lỗi.” Hãy tập sống biết ơn, xây dựng và hoàn thiện những gì người khác đã bắt đầu là sứ điệp Chúa Giêsu muốn nói với chúng ta trong ý đầu tiên của bài Tin Mừng. Nói cách khác, đừng là những người vô ơn!
Sứ điệp thứ hai mà Chúa Giêsu muốn nói với chúng ta trong bài Tin Mừng hôm nay là: những ai trung thành trong việc nhỏ sẽ trung thành trong việc lớn. Qua việc khẳng định tính vĩnh cửu của luật cũ [Mười Điều Răn]: “Thầy bảo thật anh em, trước khi trời đất qua đi, thì một chấm một phết trong Lề Luật cũng sẽ không qua đi, cho đến khi mọi sự được hoàn thành” (Mt 5:18), Chúa Giêsu thiết lập mối tương quan không thể tách rời của luật cũ và luật mới: “Vậy ai bãi bỏ dù chỉ là một trong những điều răn nhỏ nhất ấy, và dạy người ta làm như thế, thì sẽ bị gọi là kẻ nhỏ nhất trong Nước Trời. Còn ai tuân hành và dạy làm như thế, thì sẽ được gọi là lớn trong Nước Trời” (Mt 5:19). Thật vậy, câu khẳng định tính vĩnh cửu của luật cũ (Mt 5:18) chứa đựng hai ý nghĩa: (1) Toàn bộ Cựu Ước có giá trị mang tính tôn thờ cho tất cả các môn đệ của Chúa Giêsu và sẽ phải được tiếp tục bảo vệ, cầu nguyện, học hỏi và công bố; (2) Những gì được luật cũ trình bày phải được tuân giữ cách tuyệt đối. Trong bối cảnh này, vì mang tính ràng buộc tuyệt đối, những gì nhỏ nhất trong luật cũ cũng quan trọng và phải được tuân giữ. Một chi tiết khác dễ bị bỏ qua nhưng quan trọng trong câu 19 mà chúng ta cần lưu ý là: Những người không tuân giữ những điều nhỏ và dạy người khác tuân theo không bị “loại trừ khỏi Nước Trời,” nhưng chỉ được gọi là “kẻ nhỏ nhất trong Nước Trời.” Điều này cho chúng ta thấy, sứ điệp của Nước Trời là dành cho hết mọi người, không loại trừ một ai. Chúng ta rút ra được điều gì cho ngày sống ở đây? Hãy tránh thái độ loại trừ người khác ra khỏi nhóm và nhất là ra khỏi con tim của mình.
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB
SUY NIỆM 2:
Bộ phim “Tôn Tử Đại Truyện” kể lại cuối thời Xuân Thu (khoảng sau năm 540 trước Công Nguyên), có ông Tôn Võ nước Tề, lánh qua nước Ngô sinh sống. Ông đã soạn thảo ra 13 cuốn luận về cách dụng binh – trị quốc, quen gọi là “Binh Pháp Tôn Tử”. Tôn Tử đã dùng binh pháp đó giúp Ngô Vương (lúc đó là Hạp Lư) hưng Ngô hạn Sở một thời. Về sau, Tôn Tử về ở ẩn dưới núi La Phù, cùng với những kinh nghiệm chiến sự đẫm máu giết chóc, ông đã hiệu đính bộ Binh Pháp thành 82 cuốn, trong đó muốn quy hướng dụng binh – trị quốc về “nhân nghĩa – trung hòa”, và “binh vô chiến khuất nhân – thiện chi thiện giả”. Nghĩa là binh không chiến mà thành, không làm gì mà trị mới là cảnh giới cao nhất. Sau này, trong một lần được hạnh ngộ với Khổng Tử và Lão Tử, Tôn Tử trình bày Binh Pháp lấy cốt yếu ở “trung hòa là nguyên tắc của trời đất”, Lão Tử cho đó là cảnh giới cao nhất, có thể gọi là “Đạo”, nhưng Đạo thì vô hình vô tướng không thể diễn tả, và Khổng Tử giải thích rằng, Đạo đó thể hiện ra bằng “Thiên Đạo” và “Nhân Đạo”. Mà “thiên đạo” thì ‘kính nhi viễn chi’ nên quan trọng là sống “nhân đạo” bao gồm: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín.
Bộ luật Sinai mà Môisê công bố từ đầu có 10 điều, nhưng dần dà được các Rabi dẫn giải chi tiết thành hơn 500 điều lớn nhỏ. Bởi lẽ Dothái không đơn thuần là một tôn giáo mà là một nước Dothái giáo, vì thế luật Sinai không chỉ là luật tôn giáo mà còn là một bản Hiến Pháp bao gồm mọi khía cạnh chính trị, kinh tế, giáo dục, xã hội… thì đương nhiên cần sự công bằng và trật tự. Một điều luật nguyên thủy là tôn giáo, mà áp dụng cho cả việc xã hội thì chắc chắn có sự nặng nề và những bất cập khó dung hòa được giữa thế sự và tâm linh. Suốt chặng đường dài mấy ngàn năm, luật càng ngày càng thêm nặng nề cứng nhắc, bởi nó nặng về hình thức và bó buộc, cùng với những quan niệm sai lầm thần thánh hóa luật và biến nó thành cùng đích thay vì chỉ là phương tiện, từ đó người ta giữ luật chỉ vì sợ và giữ một cách máy móc hơn là để tỏ lòng yêu mến Thiên Chúa.
Hôm nay Chúa Giêsu nói rằng Người đến không phải bãi bỏ luật Sinai mà là để kiện toàn. Kiện toàn ở đây không phải là một sự bỏ bớt hay bổ sung thêm (x. Mt 5,19), mà là đưa luật đến một cảnh giới cao hơn, cảnh giới đó là “mến Chúa yêu người”. Việc kiện toàn của Chúa Giêsu là thực hiện và đưa đến mức độ viên mãn những gì Thiên Chúa hứa trong Sách Thánh. Người là điểm đến và ứng nghiệm những gì chép trong Cựu Ước. Luật không bị mất hiệu lực một chấm một phẩy nào, nhưng đạt tới sự viên mãn nơi Chúa Kitô và nhờ Chúa Kitô.
Một chút loại suy, chúng ta có thể nói: xưa Tôn Tử tìm “vô chiến phục nhân” là “đạo”, mà đạo thì bao gồm “thiên đạo và nhân đạo”, nhưng thiên đạo thì “kính nhi viễn chi”, nên cuối cùng chỉ còn “nhân đạo”. Thì ở đây, chúng ta thấy luật cũ với bao nhiêu điều thì cảnh giới cuối cùng mà Chúa Giêsu nhắm tới vẫn là “Mến Chúa yêu người”, mà chính việc “yêu người’ quyết định tất cả, chứng tỏ cho thấy việc mến Chúa: “Ai không yêu thương người anh em mà họ trông thấy, thì không thể yêu mến Thiên Chúa mà họ không trông thấy” (1Ga 4,20)..
Chung quy lại, việc kiện toàn của Chúa Giêsu bao hàm ít nhất mấy ý nghĩa sau đây:
Giữ luật vì yêu mến: Giữ luật cách tích cực, tránh điều xấu thôi chưa đủ, nhưng phải làm điều tốt. Giống như một người con làm thiện lánh ác vì nó thương bố, chứ không phải vì nó sợ bố đánh. Chúa Giêsu tóm tắt mọi luật lệ vào luật mới là yêu thương: “Thầy ban cho anh em một điều răn mới, là hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” (Ga 13, 34).
Phân biệt chính yếu và tùy phụ: Thứ tự ưu tiên “mến Chúa – yêu người” phải đứng hàng đầu (x. Mc 12, 28-31). Luật Thiên Chúa phải trọng hơn luật của loài người, không được ‘dựa vào truyền thống mà vi phạm điều răn của Thiên Chúa’ (x. Mt 15,1-9).
Khắc luật vào tâm: Nghĩa là đưa lề luật vào nội tâm. Phải đổi mới từ chính trái tim. Luật không còn khắc trên bia đá cứng nhắc nữa, mà phải được khắc trong trái tim mình. Phải rửa bên trong để bên ngoài cũng được sạch (Mt 23, 25-26). Tránh mọi thứ hình thức (x. Mt 6, 1-6.16-18).
Luật vì con người: Từ nay luật mang lấy một diện mạo mới là luật vì sự sống con người chứ không phải kềm hãm con người theo mặt chữ. Điển hình là luật nghỉ ngày Sabat. Chúa Giêsu đã đưa ra định hướng cho luật này: “Ngày Sabat vì con người chứ không phải con người vì ngày sabat” (Mc 2, 27). Vì thế, ngày sabat để cứu sống con người, để giải thoát con người, để làm điều tốt cho con người (Mc 3, 1-6).
Xác định vai trò của luật trong Ơn Cứu Độ: Đây là điểm quan trọng nhất của việc kiện toàn. Ơn Cứu Độ đến cách nhưng không từ Thiên Chúa qua công cuộc cứu độ của Đức Kitô, còn luật chỉ đóng vai trò người giám hộ, vai trò dẫn đường và chỉ là phương tiện đạt tới cứu cánh chứ không phải cứu cánh.
Lạy Chúa Giêsu, xin cho chúng con biết vâng theo lời dạy của Chúa, để hân hoan giữ luật Chúa và Hội Thánh truyền trong tinh thần yêu mến và liên kết trong Người, hầu cho luật không còn là gánh nặng, nhưng giúp chúng con nên giống Chúa hơn. Amen
Hiền Lâm
SUY NIỆM 3: KIỆN TOÀN LỀ LUẬT
Trong bài Tin Mừng hôm nay, Chúa Giê-su khẳng định Ngài đến không phải để bãi bỏ lề luật, nhưng là để kiện toàn. Không có tài liệu nào cho thấy Chúa Giê-su ngồi để chỉnh sửa văn bản luật, vậy phải hiểu sự kiện toàn lề luật của Ngài cách nào? Trước tiên, Chúa Giê-su đến để làm cho tất cả những gì mà lề luật và lời các ngôn sứ loan báo về Ngài được trở nên ứng nghiệm, nghĩa là được kiện toàn ở nơi chính đời sống của Ngài. Tiếp đến, Chúa Giê-su không hoàn thiện lề luật theo nghĩa văn bản, nhưng hoàn thiện về tinh thần, làm cho luật thấm nhuần tình bác ái yêu thương – luật luôn khởi đi từ con tim. Như thế, Chúa Giê-su vừa kiện toàn, vừa là gương mẫu, vừa chỉ cho các môn đệ của Ngài phương thế để sống và chu toàn lề luật.
Là người tín hữu tin và bước đi theo Chúa Ki-tô, chúng ta cũng được mời gọi kiện toàn lề luật nơi đời sống mỗi người. Không phải là viết ra những điều luật mới, mà là nội tâm hóa và làm cho những điều luật, nhất là luật yêu thương mà Chúa Giê-su truyền dạy được trở thành lối sống và phương cách ứng xử của chúng ta. Chúa Giê-su đã chỉ ra những cách sống yêu thương hết sức cụ thể như: cho kẻ đói ăn, cho kẻ khát uống, thăm người đau yếu, cầu nguyện cho người ngược đãi, hoặc yêu thương cả kẻ thù… Ngài cũng mời gọi thực hành từ những điều nhỏ nhất, với những người bé nhỏ nhất, như cho họ một ly nước lã cũng làm cho chính Chúa rồi. Lạy Chúa Giê-su, Thánh Phao-lô đã dạy chúng con: “yêu thương là chu toàn lề luật” (Rm 13,10), xin giúp chúng con biết cụ thể hóa mọi điều Chúa dạy bằng hành động yêu thương bác ái đối với hết mọi người chúng con gặp gỡ trong đời sống hằng ngày.
Lm. Giu-se Tạ Minh Quý
SUY NIỆM 4:
Trong Tin Mừng Mátthêu, Đức Giêsu được giới thiệu như là Môsê mới của dân Do thái. Nếu như Môsê vẫn được dân Do thái coi là tác giả của Ngũ thư thì chính Chúa Giêsu cũng có bộ gồm năm bài giảng lớn. Đức Giêsu cũng chính là Đấng Mêsia phải đến mà Israel đang mong đợi. Ngài là đích điểm của tất cả lịch sử dân Chúa, là ý nghĩa của tất cả sách thánh Cựu Ước. Nơi Ngài, mọi lời Thiên Chúa hứa và tiên báo qua các ngôn sứ đều được thực hiện.
Khi tuyên bố “Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn”, Đức Giêsu cho thấy Luật Môsê và lời các ngôn sứ vẫn không mất giá trị, tuy nhiên nó vẫn cần phải được kiện toàn. Đức Giêsu là Đấng có trọn quyền giải thích lề luật và làm cho lề luật nên vẹn toàn. Đức Giêsu không đến để huỷ bỏ lề luật nhưng Ngài cũng không thực thi lề luật một cách máy móc, vô hồn. Đối với Đức Giêsu, lề luật phải giúp người ta nên hoàn thiện, như Cha trên trời là Đấng hoàn thiện.
Ngày nay, nhiều Kitô hữu cũng hiểu sai và coi nhẹ lề luật của Chúa, cụ thể như Mười Điều Răn. Nhiều người thấy tham dự Thánh lễ Chúa Nhật như một bổn phận phải giữ mà không nhận ra đó là hồng ân Chúa thương ban. Chúng ta dành nhiều thời gian làm việc, ăn chơi nhưng lại tính toán, lười biếng khi dành thời gian cho Chúa. Chúng ta không nhận ra rằng thời gian là của Chúa thương ban. Việc bỏ lễ Chúa Nhật một cách thường xuyên mà không có những lý do chính đáng là dấu cho thấy chúng ta vô ơn với Thiên Chúa. Khi đó, chúng ta sẽ không có bình an và hạnh phúc đích thực.
Lạy Chúa Giêsu, chúng con cảm tạ Chúa đã đến giải thích lề luật và ban Lời hằng sống cho chúng con. Chúng con cảm tạ Chúa vì khi gặp được Chúa chúng con đi vào tinh thần cốt lõi của luật. Đó là luật yêu thương, luật của Thần Khí ban sự sống. Xin cho chúng con biết chăm chú lắng nghe và chuyên cần thực hành Lời Chúa dạy để càng ngày càng được trở nên hoàn thiện như Chúa.
Giuse Cao Văn Hoàng, C.Ss.R
SUY NIỆM 5:
Bài Tin mừng hôm nay, Chúa Giêsu nói với các môn đệ rằng: “Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ. Thầy đến không phải để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn”.
Sở dĩ Chúa Giêsu nói những điều ấy với các môn đệ, là vì người Dothái thấy Chúa hay chữa bệnh ngày Sabát, nên họ cho rằng Chúa phá luật Mô sê, vì không tuân giữ luật ngày Sabát.
Luật lệ là điều rất cần thiết để một tổ chức hay cá nhân duy trì và phát triển. Không có luật, ắt sẽ rơi vào tình trạng vô tổ chức, mất trật tự, sống vô kỷ luật. Luật lệ càng chặt chẽ, càng không có kẽ hở để lách luật và càng giúp con người thăng tiến.
Tuy nhiên, cốt lõi của mọi lề luật phải bảo vệ và đem lại lợi ích cho con người, chứ không phải trở nên gánh nặng cho con người.
Thời Chúa Giêsu, các kinh sư Dothái thường giữ luật một cách hình thức, máy móc, không đi vào trọng tâm của lề luật, giữ luật nhưng thiếu tình bác ái yêu thương, khiến con người bị nô lệ cho lề luật.
Chính vì thế mà Chúa Giêsu đã đến để kiện toàn, làm cho lề luật trở nên hoàn hảo hơn, giúp cho họ nhận ra cốt lõi của lề luật là lòng yêu mến và chỉ cho họ thấy lề luật ấy đến từ Thiên Chúa, ai thực hành lề luật ấy thì sẽ đem lại hạnh phúc đích thực cho con người.
Chính vì vậy mà Chúa đã nói: “Ai bãi bỏ dù chỉ là một trong những điều răn nhỏ nhất ấy và dạy người ta làm như thế, thì sẽ bị gọi là kẻ nhỏ nhất trong Nước Trời”. Bởi vì, lề luật chính là thánh ý Thiên Chúa.
Trong mùa chay thánh này, ta hãy xin Chúa cho mỗi người chúng ta cố gắng tuân giữ lề luật của Chúa một cách cẩn thận và tuân giữ với lòng yêu mến, chắc chắn luật đó sẽ đem lại tự do và ơn giải thoát cho chúng ta. Amen.
Lm. Phêrô Mai Viết Thắng
