THỨ BẢY TUẦN XXIX THƯỜNG NIÊN NĂM A

Lc 13,1-9

 

Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Luca

1 Cùng lúc ấy, có mấy người đến kể lại cho Đức Giêsu nghe chuyện những người Galilê bị tổng trấn Philatô giết, khiến máu đổ ra hoà lẫn với máu tế vật họ đang dâng.

2 Đức Giêsu đáp lại rằng: “Các ông tưởng mấy người Galilê này phải chịu số phận đó vì họ tội lỗi hơn mọi người Galilê khác sao? 3 Tôi nói cho các ông biết: không phải thế đâu; nhưng nếu các ông không sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết như vậy. 4 Cũng như mười tám người kia bị tháp Silôác đổ xuống đè chết, các ông tưởng họ là những người mắc tội nặng hơn tất cả mọi người ở thành Giêrusalem sao? 5 Tôi nói cho các ông biết: không phải thế đâu; nhưng nếu các ông không chịu sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết y như vậy.”

6 Rồi Đức Giêsu kể dụ ngôn này: “Người kia có một cây vả trồng trong vườn nho mình. Bác ta ra cây tìm trái mà không thấy, 7 nên bảo người làm vườn: “Anh coi, đã ba năm nay tôi ra cây vả này tìm trái, mà không thấy. Vậy anh chặt nó đi, để làm gì cho hại đất? 8 Nhưng người làm vườn đáp: “Thưa ông, xin cứ để nó lại năm nay nữa. Tôi sẽ vun xới chung quanh, và bón phân cho nó. 9 May ra sang năm nó có trái, nếu không thì ông sẽ chặt nó đi.”

 

SUY NIỆM 1: LÒNG NHẪN NẠI CỦA THIÊN CHÚA


Dụ ngôn cây vả càng làm tăng thêm lời cảnh báo về sự khẩn trương phải sám hối; và khẳng định một cách chắc chắn rằng, một cơ may mới luôn luôn được trao ban cho người có tội để mỗi người đón nhận sự sống mới nơi chính mình. Người thợ làm vườn nho trong dụ ngôn hy vọng về tất cả và chống lại tất cả, thậm chí chống lại người chủ đang có khuynh hướng áp dụng một biện pháp nghiêm khắc đối với cây vả cho đến bấy giờ vẫn không sinh hoa trái.

Để cứu chúng ta khỏi bị loại khỏi sự sống vinh quang đời đời mà Chúa Giêsu lấy cây vả không trái làm ví dụ để dạy ta đã là cây ăn trái thì phải có trái, nếu không sẽ bị hạ xuống.

Trang Tin Mừng hôm nay mời gọi mỗi người hãy tự nhìn lại mình và hoán cải thay vì bình luận tai ương rủi ro xảy đến cho người khác. Sự kiện những người Galilê bị Philatô giết đang khi dâng lễ vật không thể không làm cho Chúa Giêsu suy nghĩ. Nhưng khác với cách phê phán của người đương thời, Ngài không xét đoán nạn nhân xem có phải họ đang lãnh lấy hậu quả tội lỗi của họ hay không. Ngài cũng không coi mọi sự dữ là do Thiên Chúa trừng phạt dù rằng Thiên Chúa có quyền làm như vậy. Chúa Giêsu nhắc lại một sự kiện khác: chuyện mười tám người bị tháp Silôa đổ xuống đè chết. Cách chết của những người này cũng thê thảm không kém những người bị Philatô giết. Tuy nhiên, trường hợp của họ có thể coi như một sự rủi ro.

Chúa Giêsu đã đến rao giảng, kêu gọi sám hối. Ngài đã sẵn sàng chết để minh chứng tình yêu tha thứ của Thiên Chúa đối với nhân loại. Ngài đã để lại cho Giáo hội các bí tích để nuôi dưỡng đời sống kitô hữu, nâng đỡ khi yếu đuối, chữa lành khi vấp ngã, bị thương tích. Vậy mà có biết bao lần ta dửng dưng không quan tâm lãnh nhận các ân phúc ấy, hoặc lãnh nhận theo thói quen không với lòng ao ước xứng đáng.

Vì thế cuộc đời ta không biến đổi, không tỏa sáng nét đẹp Tin Mừng, không làm cho người xung quanh nhận biết có Chúa trong đời ta. Chúa Giêsu là người làm vườn độ lượng, tận tụy, kiên trì. Nếu không như vậy thì ta đâu có gặp lại những cơ hội đã bỏ qua: ngày hôm nay ta vẫn còn được nghe Lời Chúa, được mời gọi lãnh nhận các bí tích, được khuyến khích sống lương thiện, bác ái. Sẽ đến lúc ta không còn được hưởng sự may mắn ấy nữa. Không ai trong chúng ta biết mình sẽ kết thúc cuộc sống cách nào, lúc nào. Đừng nghĩ là còn thời gian. Thời gian được ban cho ta nhưng ta không có quyền làm chủ.

Qua các biến cố trong cuộc đời, Thiên Chúa vẫn luôn mời gọi con người hoán cải và trở về với Người. Thế nhưng, con người thường phớt lờ sứ điệp yêu thương ấy. Dẫu thế, giữa cuộc đời nổi trôi của ta, tiếng Chúa vẫn khẽ vang vọng, mời gọi và thôi thúc tự trong lòng ta. Tiếng gọi ấy nói lên lòng thương xót và nhẫn nại bao la của Thiên Chúa, được cụ thể hóa nơi Đức Giêsu Kitô, Đấng không ngừng chuyển cầu cho ta trước nhan Thiên Chúa và quan phòng dẫn dắt ta như hình ảnh người làm vườn kiên nhẫn chăm bón cho cây vả không sinh trái. Ước mong trái tim chúng ta biết thổn thức để mau chóng nhìn lại bản thân, chân nhận những khuyết điểm và quyết tâm sửa đổi để được “ở lại trong tình thương của Chúa” (Ga 15, 9) – Đấng giàu lòng xót thương.

Thật vậy, trong đời sống thường ngày cũng như trong đời sống đạo, rất nhiều lần chúng ta có thái độ khinh miệt những người tội lỗi và hay gán cho những người ốm đau bệnh tật, hay gặp những cảnh éo le trong cuộc sống là do Chúa phạt vì những tội lỗi của họ gây nên. Điều này cũng có thể đúng, vì Chúa có thể dùng cách thức đó để thức tỉnh lương tâm của họ, nhưng hoàn toàn khởi đi từ lòng nhân từ muốn cho họ được sống. Tuy nhiên, phần chúng ta, chúng ta đừng dành quyền xét đoán đó của Thiên Chúa, mà ngược lại, chúng ta nên nhận ra tình thương của Thiên Chúa trên cuộc đời chúng ta thì tốt hơn.

Qua khuôn mặt người làm vườn này tỏ cho chúng ta thấy gương mặt của Thiên Chúa hằng sống, đối với ngài “ sự kiên nhẫn là tên gọi khác của tình yêu”. Cần phải ghi nhớ là, sự kiên nhẫn không có nghĩa là ngài không vội vã, gấp rút. Tuy nhiên, ngài không ngừng giơ bàn tay ra cho chúng ta, bởi vì ngài không bao giờ mất can đảm về những lầm lạc liên tục của chúng ta, về những sự cằn cỗi và những quá khứ không sinh hoa trái của chúng ta.

Chính Chúa Giêsu lưu ý những người đang đối thoại với Ngài rằng hai thảm kịch đã xảy là lời cảnh báo cho chính họ: cần phải sám hối khi thời gian còn cho phép. Dụ ngôn cây vả không bạo tàn như các sự kiện vừa nêu, nhưng không phải vì thế mà người ta có thể trì hoãn, không chịu hoán cải. Người ta thường mau mắn tỉnh ngộ trước những biến cố gây kinh hoàng nhưng hay trì hoãn khi cuộc sống cứ trôi đi êm ả bình an dẫu biết rằng thời gian đi không trở lại; cuộc sống có thể chấm dứt bất kỳ lúc nào.  

Sự kiên nhẫn của Thiên Chúa như thế còn là một sự tin cậy không mệt mỏi. Sự kiên nhẫn của Thiên Chúa không phải là dửng dưng. Ngài không chán chường về những hoa trái không chắc chắn mà chúng ta sẽ có thể mang lại; làm như điều đó rất ít quan trọng, đối với ngài. Thiên Chúa không nhìn chúng ta như là chúng ta hiện tại, nhưng như chúng ta phải là, hoặc có thể sẽ là. Ngài không bỏ rơi chúng ta cho sự tầm thường và sự nặng nề của chúng ta. Ngài không ngừng mong muốn chúng ta trổ sinh hoa trái cho Nước Trời. Sự tha thứ của Thiên Chúa làm sống lại trong chúng ta điều tốt nhất nơi con người chúng ta, bởi vì ngài đã tạo dựng nên chúng ta giống hình ảnh ngài.

Thiên Chúa Cha là Đấng công minh, đã tạo dựng muôn loài với mục đích riêng cho từng loại, nhưng tất cả muôn vật đều cùng có một đích chung là tôn vinh Thiên Chúa tùy cách của mỗi vật. Như bụi hoa thì có hoa làm rực rỡ vườn xuân; cây ăn trái thì có trái chín làm vui mắt, làm ngọt miệng; con chim để bay nhảy, để ca hót làm vui làm đẹp cho vũ trụ, con người để yêu thương nhau, giúp nhau nhận ra Thiên Chúa là Cha và cùng nhau kính mến Thiên Chúa.

Và rồi trang  Tin Mừng hôm nay mời gọi chúng ta hãy biết yêu thương anh chị em chúng ta, nhất là những người tội lỗi, như Chúa đã từng yêu thương và hiến mình vì chúng ta. Đồng thời nhận ra rằng: nếu Chúa không để cho mình có thời gian sám hối hầu quay trở về với Thiên Chúa và làm hòa với anh chị em thì mình cũng đâu khác gì người anh em kia...

Lm. Huệ Minh

 

SUY NIỆM 2: SÁM HỐI VÀ BIẾN ĐỔI TÂM HỒN

A. Hạt giống...

Ý chính của đoạn Tin Mừng này là kêu gọi sám hối:

- cc 1-5: người do thái thời Chúa Giêsu quen nghĩ “ác giả ác báo”. Trước hai tai nạn đột ngột làm chết nhiều người, họ kết luận ngay rằng những nạn nhân ấy là “ác giả” cho nên bị “ác báo”. Chúa Giêsu khuyên đừng hồ đồ suy đoán về người khác những mỗi người hãy coi các tai nạn đó là tiếng nhắc nhở hãy xét lại lương tâm mình để lo sám hối.

- cc 6-9: Qua dụ ngôn cây vả không sinh trái, Chúa Giêsu bảo mỗi người hãy tận dùng thời gian gia hạn mà Thiên Chúa đã ban cho mình để sớm lo sám hối.

B.... nẩy mầm.

1. “Hãy sám hối”, đó là câu nói được khẩn thiết kêu gọi rất nhiều lần bởi Gioan Tiền hô, bởi Chúa Giêsu, bởi các tông đồ và bởi Giáo Hội. Tại sao? Vì con người luôn đi lệch đường. Sám hối là nhận ra mình đang lệch đường và mau mắn quay về đường chính.

2. “Tôi sẽ vun xới, bón phân cho nó. May ra sang năm nó có trái. Nếu không ông sẽ chặt nó đi”. Hôm nay, tôi dám nói câu này với Chúa không?

3. Sau khi đánh tan một cuộc nổi loạn, nhà vua bắt những kẻ phản loạn về. Ông ra lệnh thắp lên một cây nến, rồi nói với họ: “Ai chịu đầu hàng và thề trung thành với ta thì sẽ được tha, bằng không sẽ bị giết. Các ngươi hãy suy nghĩ. Khi cây nến tắt thì cuộc hành quyết sẽ bắt đầu”. Thiên Chúa cũng đối xử với tội nhân như vậy: Ngài cho họ một thời gian gia hạn. Tuy nhiên có một khác biệt quan trọng: không ai biết cây nến của đời mình còn dài hay ngắn. (Tonne).

4. “Tôi nói cho các ông biết: không phải thế đâu. Nhưng nếu các ông không sám hối, thì các ông cũng sẽ chết như vậy.”

“Sám hối”. Vâng, tôi đã hơn một lần sám hối, thế mà cuộc đời tôi vẫn thế. Và hôm nay Chúa lại mời gọi tôi sám hối, mời gọi tôi hãy làm cuộc cách mạng tận căn mà lấy Lời Chúa làm chuẩn mực, một cuộc cách mạng dựa trên nền tảng của tình yêu thương, không đố kỵ. không ghen  ghét, để nơi con có được tình yêu mà Chúa đã đem đến nơi thế gian này.

 Lạy Chúa, xin giúp con sám hối, xin biến đổi tâm hồn con, để mọi việc con làm, mọi điều con suy nghĩ đều dựa trên tình yêu. (Hosanna).

Lm Carôlô Hồ Bạc Xái

 

SUY NIỆM 3: NẾU CÁC NGƯƠI KHÔNG ĂN NĂN HỐI CẢI, THÌ TẤT CẢ CÁC NGƯƠI CŨNG SẼ BỊ HỦY DIỆT NHƯ VẬY

Có rất nhiều cái chết khác nhau trong cuộc sống. Người chết vì đau ốm tật nguyền các chứng bệnh khác nhau. Người chết vì lý tưởng cho nên bị đối thủ sát hại. Người chết do tai nạn…Nguyên nhân của sự chết là do tội.

Hôm nay, nhân chuyện dân chúng thuật lại cho Chúa nghe về việc quan Philatô giết mấy người Galilêa làm cho máu của họ hòa lẫn với máu các vật họ tế sinh, và Chúa dẫn thêm một sự việc xẩy ra trong quá khứ là mười tám người bị tháp Silôe đổ xuống đè chết. Qua đó Chúa muốn nhắc họ và chúng ta những vấn đề như sau:

+ Chúa đến là để cứu chúng ta, Chúa làm cho chúng ta sống chứ Chúa không giết chết chúng ta: “Đây là lời đáng tin cậy và đáng mọi người đón nhận: Đức Kitô đã đến thế gian, để cứu những người tội lỗi, mà kẻ đâu tiên là tôi” (1Tm 1, 15). Chúa thương chúng ta, chúng ta không nên nghĩ xấu cho Chúa.

+ Các tai nạn xẩy ra cho một ai đó trong chúng ta không phải là án phạt của Chúa: “Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một, để ai tin vào Con Của Người thì khỏi phải chết,  nhưng được sống muôn đời. Quả vậy, Thiên Chúa sai Con của Người đến thế gian, không phải để lên án thế gian, nhưng là để thế gian nhờ Con của Người mà được cứu độ” (Ga 16 – 17). Chúng ta loại bỏ quan niệm rằng những gì không tốt xảy ra cho mình là do bị Chúa phạt

+ Những biến cố xẩy ra trong cuộc sống đều có ý nghĩa đối với chúng ta. Trông người mà nghĩ đến ta, điều chính yếu rút ra từ các biến cố đó là chúng ta phải ăn năn sám hối: “Nhưng nếu các ngươi không ăn năn hối cải, thì tất cả các ngươi cũng sẽ bị hủy diệt như vậy” (Lc 13, 3. 5).

Mỗi chúng ta Chúa ban cho có một thời gian nhất định để sống trên trần gian này, chúng ta hãy tận dụng thời giờ Chúa ban như là nén bạc để sinh hoa kết quả là các việc lành phúc đức cho Chúa. Bên cạnh nổ lực của chúng ta, Giáo Hội luôn cầu nguyện giúp đỡ cho chúng ta để Chúa yêu thương chúng ta hơn và ban ơn nhiều cho chúng ta. Qua đó, chúng ta càng trổ sinh các nhân đức cho Chúa: “Ông chủ tìm trái cây vả trong vườn mình mà không thấy, ông bảo người làm vườn chặt nó đi, người làm vườn thưa: ‘Thưa ông, xin để cho nó một năm nay nữa, tôi sẽ đào đất chung quanh và bón phân; may ra nó có quả chăng, bằng không năm tới ông sẽ chặt nó đi’” (Lc 13, 7 – 9).

Trong cuộc sống, chúng ta thường dùng từ “Thiên tai”, “Nhân họa”. Thiên tai: động đất, núi lửa, sóng thần, bão táp, lụt lội… Thiên tai là sự dữ. Chúng ta không chống chọi với nó được. Chúng ta né tránh để nó không làm thiệt hại đến mình. Nhân họa: Máy bay rớt, tòa nhà sụp đè chết người, giết hại người khác… Con người tự gây đau khổ cho nhau. Điều thánh sử Luca tường thuật trong bài Tin Mừng hôm nay, đó là nhân họa: Quan Philatô giết người, tháp Silôe sụp đè chết mười tám người, và rồi Chúa muốn nói chúng ta hãy ăn năn sám hối, xin Chúa tha thứ để được sống với Chúa.

Lạy Chúa, Chúa nhân từ vô cùng, xin Chúa giúp chúng con luôn sống trong tâm tình ăn năn sám hối, quyết tâm sửa đổi các tính hư tật xấu trong cuộc sống, để xin Chúa xót thương tha thứ tội lỗi và xin Chúa ban ơn giúp chúng con sống mỗi ngày tốt hơn. Amen.

Lm. Micae Võ Thành Nhân

 

SUY NIỆM 4:

Có người kể lại cho Chúa Giêsu nghe về việc mấy người bị Philatô tàn sát và chuyện mấy người bị thác Silôac đè chết, Chúa Giêsu dựa vào hai biến cố có tính cách thời sự này để hối thúc mọi người sám hối. Đồng thời kể cho họ dụ ngôn về cây vả để nói lên lòng nhân từ và kiên nhẫn củaThiên Chúa, chờ đợi đời sống chúng ta sinh hoa trái:

 

1. Bài học về các biến cố trong cuộc sống. 

Quan niệm của người Do Thái là những tai ương bệnh tật xảy đến cho ai là do đương sự hoặc cha ông người đó tội lỗi. 

Từ đó họ so sánh về ai công chính hơn ai. Chúa Giêsu biết rõ lòng dạ con người chứ không dừng lại ở một số các biểu hiện bên ngoài, nên đã cảnh tỉnh họ: “Các ông đừng có tưởng là những người đó có tội hơn các ông sao…? Nếu các ông không sám hối thì cũng sẽ chết hết như vậy”

Qua đó, Chúa Giêsu cũng dạy chúng ta: Đứng trước một biến cố xảy đến, chúng ta hãy xem đó là một điều cảnh tỉnh chúng ta rằng ai cũng là tội nhân, nên cần ăn năn sám hối. Hãy coi đó như là những bài học cho phần rỗi của mình và tha nhân, chứ đừng vội vàng xét đoán khi người khác gặp những biến cố không may mắn là do họ đáng phạt. Đức bác ái dạy ta phải “vui với người vui, khóc với người khóc”, chứ không luận tội, kết án người anh em dù họ có những biểu hiện sai lỗi bên ngoài.

 

2. Thiên Chúa công bình, nhưng nhân từ và kiên nhẫn chờ đợi.

Để minh hoạ cho giáo huấn trên với người Do Thái, Chúa Giêsu đã kể dụ ngôn cây vả không sinh hoa trái. Thật vậy, sở dĩ chưa đến lượt họ, không phải vì họ công chính hơn những người bị chết kia, mà là Thiên Chúa đang kiên nhẫn chờ đợi họ sám hối.

Hình ảnh một Thiên Chúa như ông chủ vườn, đến tìm trái cây vả vô dụng (một người tội lỗi không sinh hoa trái), muốn chặt bỏ đi khỏi hoang phí đất. Chúa Giêsu như người làm vườn, cầu xin ông chủ là Thiên Chúa Cha gia hạn, để dùng ơn cứu độ của Người qua các bí tích, mà vun xới bón tưới cho cây vả (là người tội lỗi) sinh hoa trái. Điều này cho thấy, đời sống của chúng ta, không nhiều thì ít, mỗi người cũng có những lầm lỗi với Chúa và tha nhân. Tâm hồn chúng ta như cây vả không biết sinh hoa kết trái thiêng liêng. Thiên Chúa rất nhân từ, kiên nhẫn chờ đợi chúng ta sám hối trở về với Người, sinh hoa trái bằng những công phúc việc lành.

 Lạy Chúa Giê-su,

Xin cho mỗi người chúng con thay vì lo đánh giá những rủi ro xảy đến cho người khác, mà biết luôn nhìn nhận chính con người đầy yếu đuối tội lỗi của mình và cần đến lòng thương xót Chúa, để rồi, dù điều gì xảy đến, chúng con luôn sẵn sàng thuận theo ý Chúa. Amen.

 Lm. Hiền Lâm

 

SUY NIỆM 5: HÃY SÁM HỐI KHI CÒN CÓ THỂ

“Nếu các ông không chịu sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết y như vậy.”

Kính thưa cộng đoàn,

Quan niệm của con người từ xưa tới nay dường như tương tự nhau. Theo luật nhân quả, có những câu mang tính triết lý: ‘Gieo nhân nào gặt quả nấy’ hay ‘ác giả ác báo’ hoặc ‘ở hiền gặp lành’, ‘gieo gió gặt bão’. Những câu này nhấn mạnh rằng mọi hành động đều có hậu quả tương xứng, không bỏ sót ai. Bên cạnh đó, chúng ta cũng thường nói với nhau những câu thành ngữ như ‘gậy ông đập lưng ông’, ‘cái miệng hại cái thân’ và ‘sống tham, chết thối’, cùng với những câu tục ngữ khác thể hiện sự công bằng của luật nhân quả. Ngay trong quan niệm người Do-thái, người nào làm điều ác sẽ bị luận phạt. Do đó, có mấy người Ga-li-lê bị tổng trấn Phi-la-tô giết. Nhiều người cho rằng họ đáng bị vậy. Những người này phạm tội đến Thiên Chúa nên bị phạt. Chúa Giê-su cũng nhắc lại cho người Do-thái sự kiện những nạn nhân bị tháp Si-lo-ác đè chết. Chẳng lẽ, họ đều là những người tội lỗi bị Thiên Chúa phạt. Chúa Giê-su giải thích cho dân chúng Thiên Chúa không trừng phạt, mà sự kiện đó mời gọi con người hãy sám hối khi còn kịp. Cái chết đến với con người không có kỳ hạn. Sự chết nằm trong tay Thiên Chúa. Con người được mời gọi phải luôn sẵn sàng. Chúa Giê-su mời gọi con người hãy ăn năn sám hối và tin vào Tin mừng. Còn ai không chịu sám hối và tin thì kết quả như những người đã chết. Do đó, Chúa Giê-su khẳng định: “Nếu các ông không chịu sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết y như vậy.”. Chúa Giê-su cũng mạc khải cho họ biết Thiên Chúa giàu lòng thương xót chờ đợi con người sám hối. Người kể dụ ngôn cây vả không sinh trái. Ông chủ sẽ kiên trì cho đến hạn định. Đến kỳ hạn, cây vẫn không sinh trái thì sẽ bị chặt đi và thiêu hủy. Thiên Chúa vẫn chờ đợi con người cho đến tận thế.
Mỗi người được mời gọi sống tốt giây phút hiện tại. Chúng ta hãy sám hối và tin vào Thiên Chúa trong mọi giây phút cuộc đời. Ta được mời gọi nhận ra lòng thương xót của Thiên Chúa và trở về với Ngài. Mỗi người cần chu toàn bổn phận sinh hoa trái, sống chứng nhân cho Tin Mừng. Như thế, ta sẽ được sống trong bình an và hạnh phúc đời này lẫn đời sau.
Có một tác giả kể lại câu chuyện sau:

Khi còn ở Bruxelles - Bỉ, tôi có một cây phong lan để bên cửa sổ, cây chỉ còn một hoa. Mỗi lần ngắm hoa, tôi hơi tiếc cái hoa duy nhất sắp tàn. Một lần ngắm hoa, tôi phát hiện dưới hoa sắp tàn ấy hình như có chồi non mới xuất hiện, tôi liền cắt tỉa những lá dư thừa để nó có sức nuôi phần chồi non mới. Dù chỉ cần tưới lan một tuần một lần là đủ, nhưng hằng ngày tôi đều ngắm nghía chồi non. Tôi thấy rõ ràng từ lúc tôi cắt tỉa cho lan, mỗi ngày chồi non ấy lớn nhanh hơn và xuất hiện thêm hai chồi non mới, có lẽ sẽ ra hoa mới, tôi nghĩ và hy vọng như thế. Tôi cảm thấy rất vui vì lan sắp trổ thêm hoa, tôi hài lòng với công sức của mình khi chăm sóc cắt tỉa, góp phần làm thêm xanh và kết tinh những nụ hoa mới.

Lạy Chúa, xin cho con biết ăn năn sám hối trong suốt cuộc đời. A-men.

Jos. Nguyễn