TẾT BÍNH NGỌ, NÓI CHUYỆN CON NGỰA

Mã dáo thành công

Lm. Anphong Nguyễn Công Vinh

            Năm 2026 âm lịch là năm Bính Ngọ, năm con ngựa.

 

Nguồn gốc của năm con Ngựa[1]

Hệ thống 12 con giáp của Âm lịch bắt nguồn từ Trung Hoa cổ đại, dựa trên chu kỳ chuyển động của Mặt Trăng và quan sát thiên văn. Truyền thuyết cho rằng Ngọc Hoàng tổ chức một cuộc thi chọn 12 con giáp. Theo thứ tự, 12 con vật nào đến sớm nhất sẽ được chọn. Ngựa về thứ 7[2] nên đứng vị trí thứ bảy trong mười hai. Người ta tin rằng năm Ngọ mang khí: Năng động, bận rộn, nhiều cơ hội di chuyển, thay đổi, phát triển, thành công. Câu nói: “Mã đáo thành công" (Ngựa về là thành công) vì Ngựa còn là biểu tượng của tài lộc, chiến thắng, sự trở về vinh quang.

Ngựa và chiến tranh

Thời trước, ngựa làphương tiện di chuyển nhanh chóng, quan trọng, nên gắn liền với chiến tranh. Ngựa có vai trò rất quan trọng trong chiến tranh suốt hàng nghìn năm lịch sử, trước khi phát minh xe cơ giới và máy bay. Ngựa giúp binh lính di chuyển nhanh, tấn công bất ngờ, rút lui kịp thời. Kỵ binh (lính cưỡi ngựa) từng là lực lượng chủ lực trong nhiều quân đội cổ đại và trung cổ. Người lính trên lưng ngựa có tầm nhìn xa hơn, dễ phá vỡ đội hình đối phương. Nhiều chiến thuật nổi tiếng dùng kỵ binh xung phong dựa hoàn toàn vào ngựa. Về mặt hậu cần: ngựa giúp vận chuyển quân nhu, vũ khí. Ngựa kéo xe chở lương thực, vũ khí, đạn dược, kéo pháo. Trong những chiến trường rừng núi, nơi xe cơ giới khó đi, ngựa là phương tiện không thể thay thế. Ngựa giúp truyền tin nhanh và linh hoạt, trinh sát địa hình, theo dõi địch.  Ở nhiều nền văn hóa như Mông Cổ, La Mã, Ba Tư, Trung Hoa..., ngựa là biểu tượng quyền lực và uy thế quân sự, vì thế gắn liền với quý tộc, tướng lĩnh, chiến binh tinh nhuệ. Một đội kỵ binh mạnh thường đồng nghĩa với quân đội hùng mạnh. Từ thế kỷ 20, xe tăng, xe tải, máy bay dần thay thế ngựa. Tuy vậy, trong một số khu vực hiểm trở, ngựa vẫn được dùng để vận chuyển và tuần tra.

Ngựa và tình yêu đam mê xác thịt

          Con ngựa có liên quan đến biểu tượng tình yêu, nhưng không theo kiểu lãng mạn, ngọt ngào như hoa hồng hay chim bồ câu. Ý nghĩa của ngựa trong tình yêu thường gắn với đam mê, trung thành, sức mạnh và sự tự do. Ngựa tượng trưng cho năng lượng mạnh mẽ, bản năng tự nhiên và khát khao. Trong tiếng Việt và nhiều ngôn ngữ, văn hoá khác, “ngựa" thường được dùng như một ẩn dụ cho người ham muốn xác thịt mạnh. Lý do chính là vì đặc tính sinh học của ngựa. Ngựa đực có bản năng sinh sản rất mạnh, dễ bị kích thích khi vào mùa động dục, và có thể giao phối nhiều lần. Ngựa thường hí, động đạt, bồn chồn, bốc lửa, dục tính bị thúc đẩy khi thấy ngựa cái động dục. Những hình ảnh này khiến dân gian hay nói: “dâm như ngựa”, “ngựa ngựa”,  ý chỉ hiếu sắc, hay hướng chiều về chuyện ấy. Về sau, “ngựa” trở thành từ lóng để chỉ người nhiều ham muốn xác thịt.

Vì sao từ ngựa lại thường gán cho phụ nữ có khuynh hướng tình dục mạnh?

Trong xã hội Á Đông và cả phương Tây cổ điển, đàn ông ham muốn được coi là “bản năng tự nhiên", được ngầm chấp nhận, hoặc được gọi nhẹ hơn như: máu dê, dê xồm...Phụ nữ ham muốn bị xem là “không đoan trang”, “mất nết". Cùng một hành vi, đàn ông thì được bỏ qua, phụ nữ thì bị kết án, bị gọi là ngựa. Đây là sản phẩm của tư tưởng trọng nam – khinh nữ kéo dài hàng trăm năm.  Ngoài ra, việc dùng hình ảnh “ngựa” để chỉ phụ nữ ham mê xác thịt như “dâm như ngựa”, “ngựa cái”, “máu ngựa”... không phải về mặt sinh lý phụ nữ thực sự dâm hơn đàn ông, mà chủ yếu do cách nhìn của xã hội phong kiến về phụ nữ.

Ngựa trong các cuộc đua

Người ta tổ chức nhiều loại đua, nhưng đua ngựa vẫn là hấp dẫn nhất, vừa là thể thao, kỹ năng, vừa là giải trí, cá độ. Ngựa đua được chọn lọc, huấn luyện chuyên biệt để thi đấu tốc độ, dẻo dai, kỹ năng. Các loại đua phổ biến nhất: chạy nước rút tốc độ cao, đua kéo xe hai bánh, đua đường dài, chạy ngắn, bứt tốc, đua vượt rào. Trước các cuộc đua người ta hào hứng đặt cược. Đua ngựa là ngành công nghiệp lớn ở Anh, Mỹ, Úc, Nhật, Hong Kong... với trường đua tiêu chuẩn có truyền hình, du lịch và cá cược hợp pháp nên thu hút rất đông người tham dự.

Ngựa trong Kinh Thánh

Trong Công giáo, con ngựa không phải là biểu tượng quan trọng như Thánh Giá, chiên hay chim bồ câu, nhưng ngựa có xuất hiện trong Kinh Thánh và trong nghệ thuật Kitô giáo với những ý nghĩa biểu trưng:

-Biểu tượng sức mạnh và chiến tranh, gắn với quân đội, chiến xa, trận mạc. Xuất hành 15,1: “Ngựa và người cưỡi ngựa, Chúa xô xuống biển", nhấn mạnh quyền năng Thiên Chúa vượt trên sức mạnh quân sự của con người. Biểu tượng sự phù vân của quyền lực trần thế. Thánh vịnh 33,17: "Ngựa không cứu được ai nhờ sức mạnh của nó", nhắc rằng không nên cậy dựa vào sức riêng, mà phải tin vào Thiên Chúa. Mọi việc cần được đặt dưới sự hướng dẫn của Thiên Chúa.

Sách Khải Huyền 6,1-8 nói đến bốn kỵ sĩ cỡi bốn con ngựa màu khác nhau. Ngựa trắng, ngựa đỏ, ngựa đen, ngựa xanh nhợt.

-Ngựa trắng trong Khải Huyền 6:1–2 (Kỵ sĩ thứ nhất trong “Bốn kỵ sĩ Khải Huyền”) “Và này, có một con ngựa trắng; người cưỡi nó cầm cung, được ban cho mão triều thiên; người ra đi như kẻ chiến thắng để chiến thắng”. Ngựa trắng tượng trưng cho quyền lực chinh phạt, mở đầu chuỗi tai họa. Màu trắng gợi vẻ công chính, nhưng người cưỡi chỉ có cung (không nhắc đến tên Đức Kitô), nên có thể là quyền lực tôn giáo-chính trị giả dạng chính nghĩa. Ngựa trắng trong Khải Huyền 19:11 (Đức Kitô tái lâm) “Tôi thấy trời mở ra, và kìa, một con ngựa trắng; Đấng cưỡi nó gọi là Trung Tín và Chân Thật...” Ý nghĩa: Người cưỡi ngựa trắng rõ ràng được nhận diện là Đức Kitô, Đấng chiến thắng. Ngựa trắng biểu trưng cho sự thanh khiết, chân lý và chiến thắng cuối cùng của Thiên Chúa trước sự dữ. Đây là hình ảnh tích cực, vinh hiển, hoàn toàn khác với ngựa trắng ở chương 6. Trong truyền thống và nghệ thuật Công giáo: Thánh George diệt rồng thường được vẽ cưỡi ngựa trắng, tượng trưng cho đức tin chiến thắng sự ác. Thánh Martinô thành Tours chia áo choàng cho người nghèo khi đang cưỡi ngựa bác ái. Saolô ngã ngựa và được ơn trở lại khi trên đường tới Damas bắt bớ ngươi theo đạo Kitô.

- Ngựa đỏ: Chiến tranh và bạo lực “Một con ngựa đỏ xuất hiện... người cưỡi nó được trao quyền cất đi hòa bình khỏi mặt đất.” (Kh 6,4) Biểu tượng: Chiến tranh, đổ máu, xung đột bạo lực giữa cá nhân, dân tộc, quốc gia. Ý nghĩa thiêng liêng: Hậu quả của tội lỗi, hận thù, kiêu ngạo.

-Ngựa đen: Đói kém và bất công “Một con ngựa đen... người cưỡi nó cầm cái cân." (Kh 6,5) Biểu tượng: Đói kém, khủng hoảng kinh tế, bất công xã hội: người nghèo thì khổ, còn người giàu vẫn xa hoa. Cái cân ám chỉ: giá cả tăng cao, lương thực khan hiếm. Ý nghĩa thiêng liêng: Hậu quả của tham lam, bóc lột, thiếu bác ái.

-Ngựa xanh nhợt (xanh tái): Sự chết “Tôi thấy một con ngựa xanh nhợt; tên người cưỡi nó là Thần Chết." (Kh 6,8) Biểu tượng: Cái chết, dịch bệnh, thiên tai, nạn đói, chiến tranh (tổng hợp của 3 con trước). Ý nghĩa thiêng liêng: Nhắc con người về sự mong manh của đời sống và sự cần thiết của hoán cải .

Chúa Giêsu không cưỡi ngựa. Khi long trọng vào Giêrusalem mà cưỡi lừa “Này Đức Vua của ngươi đến với ngươi, hiền lành và cưỡi trên lừa.” (Dcr 9,9) Ý nghĩa: ngựa dành cho chiến tranh, vua quan - lừa biểu tượng khiêm nhường, hòa bình. Chúa Giê su đến như Vua Hòa Bình, không phải vua chiến tranh.

Ý nghĩa câu “Mã đáo thành công”

“Mã đáo thành công” – câu chúc rất quen thuộc trong văn hoá Á Đông, đặc biệt hay dùng trong dịp Tết và khi chúc mừng công việc. Mã: con ngựa. Đáo: đến, quay về. Thành công: đạt kết quả tốt, thắng lợi.Nghĩa đen: Ngựa quay về là đã thành công. ... Nghĩa bóng: Chúc đi đến đâu thắng lợi đến đó, làm việc nhanh chóng – thuận lợi – đạt kết quả tốt. Ngày xưa, ngựa gắn liền với: Ra trận, chinh chiến, buôn bán đường xa, thi cử, lập công danh Vì vậy, khi ngựa quay về an toàn và chiến thắng thì được xem là điềm lành, tượng trưng cho thành công trọn vẹn.

Ý nghĩa chung của ngựa trong tranh: Tranh phong thủy Á Đông), người ta vẽ tám con ngựa hoặc năm con ngựa vì ý nghĩa biểu tượng, không phải ngẫu nhiên. Tranh Bát mã rất phổ biến vì: Số 8 (bát) phát âm gần với "phát" → phát đạt, phát tài. Tám con ngựa phi nước đại tượng trưng cho: Thành công nhanh chóng, sự nghiệp thăng tiến, tiền tài dồi dào, làm ăn thuận lợi. Tranh 8 ngựa thường được treo trong: Phòng khách Văn phòng Công ty, cửa hàng kinh doanh. Tranh 5 ngựa mang ý nghĩa  sâu xa về cân bằng và quyền lực: Số 5 (ngũ) là Ngũ hành: Kim – Mộc – Thủy - Hỏa – Thổ và Ngũ phúc: Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh. Năm (5) con ngựa tượng trưng cho: Sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, quyền uy ổn định, thành công bền vững, không nóng vội.

Câu “Mã đáo thành công" thường dùng trong các trường hợp: Chúc người đi làm ăn, kinh doanh; Chúc khai trương, khởi nghiệp; Chúc người bắt đầu công việc, dự án mới; Chúc thi cử, thăng chức, công tác xa; Chúc Tết, đặc biệt cho người làm ăn buôn bán.

Tính cách người tuổi Ngọ (theo quan niệm dân gian)

Người sinh năm con Ngựa thường được cho là: Nhiệt tình, hoạt bát, nói năng lưu loát, thích tự do, ghét bị kiểm soát, dễ thành công trong kinh doanh, ngoại giao, du lịch, truyền thông. Trong tình cảm thì chân thành, nồng nhiệt: Yêu hết mình, ghét giả dối. Khi đã nhận việc thì làm đến nơi đến chốn. Biết hy sinh, sẵn sàng chịu thiệt vì gia đình hoặc tập thể. Điểm yếu: đôi khi nóng vội, bốc đồng, thiếu kiên nhẫn, dễ chán nếu công việc lặp lại hoặc tiến triển chậm; dễ buồn, dễ suy nghĩ nhiều; cả nể, mềm lòng, đôi khi bị lợi dụng vì quá tin người. Thiếu quyết đoán ở thời điểm quan trọng ... Hay phân vân, cân nhắc quá lâu.

Ấy là bấy nhiêu sự tán về con ngựa. Chúc bạn Năm Bính Ngọ “Mã đáo thành công”. Ai cũng thích ‘cưỡi ngựa’ cho nhanh, nhưng nếu ngã ngựa thì bó tay, nên tập ‘cưỡi lừa’, chậm mà chắc, có ngã thì cũng bị thương nhẹ!

 

---