GIÁO XỨ TÂN LÝ
Địa chỉ: 89 Cách Mạng Tháng 8, phường Bình Tân, thị xã Lagi, tỉnh Bình Thuận
Thành lập: 1885
Bổn mạng: Thánh Giuse, kính ngày 19/3
Giáo dân: 6.715
Lm. Quản xứ: Micae Cù Đức Trí
Giáo xứ Tân Lý là một trong những Giáo xứ lâu đời của vùng Hàm Tân – Lagi. Hiện nay, Giáo xứ Tân Lý thuộc phường Bình Tân, thị xã Lagi, tỉnh Bình Thuận. Phía Đông giáp biển, phía Bắc giáp Giáo xứ Bình An và Phước An, phía Tây và phía Nam được bao bọc bởi con sông Dinh chảy dài ra biển Đông.
Họ Lagi - Tân Lý được chính thức thành lập vào năm 1885, do Cha Phanxicô Xaviê Huỳnh Công Ẩn (Địa phận Quy Nhơn) chiêu tập số giáo dân sống rải rác trong vùng Tam Tân gốc Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên chạy loạn và trốn bách hại. Tại Lagi, Cha Phanxicô Xaviê đã xin khẩn đất tại xóm Liên Trì nơi bờ tả sông Dinh, cất một nhà thờ và năm sau thì lập nên làng riêng tên là Tân Lý. Từ khi hình thành, Họ đạo Lagi (Tân Lý) thuộc về Địa phận Quy Nhơn do các linh mục của Địa phận chăm sóc mục vụ.
Năm 1907, Đức cha Damien Grangeon (Hân) của Địa phận Quy Nhơn nhượng cho Địa phận Sài Gòn hai tỉnh: Bình Thuận và cao nguyên Đà Lạt. Kể từ đó, Họ Lagi thuộc về Địa phận Sài Gòn, được các Cha Thừa sai người Pháp (MEP) tiếp nhận và đã kiến thiết đầy đủ các cơ sở cần thiết, trở thành Họ Cù Mi-Lagi.
Trong khoảng thời gian 52 năm thuộc Địa phận Sài Gòn, Họ đạo Lagi luôn được các linh mục thay thế nhau chăm sóc mục vụ cũng như xây dựng nhà Chúa. Cũng trong thời điểm này, Họ đạo Lagi được nâng lên hàng Giáo xứ với tên gọi là Giáo xứ Tân Lý. Các linh mục coi sóc Họ Lagi sau cha FX Huỳnh Công Ẩn gồm các Cha: Cha Jean Guéguend Lộc (1909-1912), Cha David (1912), Cha Feré (1913-1915), Cha Pierre Tuyên (1915-1916), Cha Giuse Trần Hiếu Lễ (1916-1929), Cha Micae Nguyễn Văn Giàu (1929-1947), Cha Nguyễn Bá Luật (1948), Cha Albert Troger (1954-1955), Cha Phaolô Phan Tùng Lộc (1955-1957).
Ngày 05/7/1957, Giáo phận Nha Trang được thành lập. Giáo xứ Tân Lý thuộc Giáo phận Nha Trang. Giai đoạn 1957-1975, Giáo xứ Tân Lý được các linh mục coi sóc mục vụ: Cha Joseph Viot (Nhơn) (1957-1959), Cha Gérard Moussay (Phú) (1960), Jean Hirigoyen (1961-1962), Charles Nédelec (1962), Cha Rôcô Vũ Đình Hoạt (1962-1963), Cha Roger Delsuc Sáng (1963), Cha Phêrô Nguyễn Văn Hảo (1963-1965), Cha FX Lê Quang Diễn (1965-1967), Cha Phêrô Thái Quang Nhàn (1967-1972), Cha Giuse Hoàng Phượng (1972-1974), Cha FA Nguyễn Cao Cầu (1974-1976).
Ngày 30/01/1975, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI ký Tông sắc thành lập Giáo phận Phan Thiết, Giáo xứ Tân Lý thuộc về Giáo phận mới thành lập. Trong hoàn cảnh đặc biệt năm 1975, Giáo xứ Tân Lý vắng bóng linh mục. Thầy Phêrô Nguyễn Xuân Anh (giúp xứ) phải đến các Giáo xứ lân cận để xin các linh mục đến dâng Thánh lễ cho giáo dân Tân Lý.
Tháng 3/1983, Cha Giacôbê Lê Đức Trung, Quản xứ Bình An đã kiêm nhiệm luôn Giáo xứ Tân Lý. Ngày 20/12/1985, Giáo xứ long trọng mừng kỷ niệm 100 năm thành lập.
Ngày 09/9/1990, Cha Giuse Nguyễn Việt Huy được Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi bổ nhiệm làm Quản xứ Tân Lý. Ngày 24/4/1997, Đức cha Nicôla cử hành thánh lễ Đặt viên đá đầu tiên xây dựng nhà thờ mới và ngày 30/12/1999, Nhà thờ được khánh thành và cung hiến. Ngày 09/9/2000, Giáo xứ khánh thành nhà xứ. Ngày 26/5/2002, đài Đức Mẹ được khánh thành. Với sự trẻ trung và lòng nhiệt thành của Cha Quản xứ, Giáo xứ tuần tự xây dựng, kiến thiết và phát triển rất nhiều mặt.
Tháng 4/2004, Cha Phêrô Nguyễn Huy Hồng đến nhậm xứ, ngài tiếp tục củng cố các hội đoàn, hoàn thiện thêm cho Giáo xứ cả về cơ sở vật chất lẫn tinh thần. Đặc biệt, ngài đã cho trùng tu Đất thánh: xây tường bao bọc và sân lễ.
Ngày 22/4/2009, Cha Giuse Nguyễn Kim Anh làm Quản xứ Tân Lý. Ngài cố gắng huấn luyện giáo dân và tiến đến việc truyền giáo cho anh em lương dân trong vùng. Ngày 19/3/2010, Giáo xứ đã long trọng tổ chức Thánh lễ Khai mạc Năm thánh, kỷ niệm 125 năm hình thành và phát triển, do Đức cha Giuse Vũ Duy Thống chủ tế.
Ngày 10/5/2018, Cha FX Nguyễn Quang Minh nhậm chức Quản xứ Tân Lý, ngài tiếp nối công việc mục vụ của quí cha tiền nhiệm. Đồng thời, ngài sửa sang cung thánh, lót gạch chung quanh nhà thờ và làm sân bóng đá.
Xin tạ ơn Chúa vì bao ơn lành Ngài đã thương ban. Qua bao thử thách, những tưởng Giáo xứ sẽ không tồn tại; nhưng nhờ các linh mục thánh thiện, hi sinh và có các giáo dân đoàn kết, nên hạt giống Tin Mừng mà cha ông gieo vãi trên mảnh đất Tân Lý vẫn triển nở và sinh hoa kết trái.
Nguồn: Kỷ Yếu Giáo Phận Phan Thiết.
