GIÁO XỨ KIM NGỌC

Địa chỉ: Thôn Kim Ngọc, xã Hàm Thắng, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận

Thành lập: 1748

Bổn mạng: Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, kính ngày 08/12

Giáo dân: 2.710

Lm. Quản xứ: Gioan Nguyễn Kim Hà

Lm. Quản nhiệm: Tôma Phan Quốc Tuấn

 

          Căn cứ vào dấu tích những bia mộ cổ còn lại của những người đã mất, thì niên biểu đầu tiên của Giáo xứ Kim Ngọc có thể tạm xác định là vào năm 1748.

          Theo báo cáo của Đức Giám mục Phó Edmond Bennetat, khi ngài đi kinh lý toàn vùng Bình Thuận thuộc Địa phận Đàng Trong vào năm 1748, có ghi lại: “Cách phần cửa biển Phan Thiết về phía Bắc chừng 2 giờ đi đường, có một Nhà thờ nơi làng Ôxâng”. Tên Ôxâng trong tài liệu có thể là Ôxuyên, tên của một đập nước thủy lợi còn lại đến ngày nay và có trụ sở nằm cách Nhà thờ Kim Ngọc khoảng 0,5 cây số về phía Nam. Theo tương truyền và qua sử liệu; những tín hữu gốc ban đầu đa phần là những nông dân Bình Định, Quảng Ngãi. Thời điểm này, các tín hữu đã lập một ngôi nhà nguyện bé nhỏ, đơn sơ, mái tranh, vách đất để có nơi hội họp, kinh nguyện chung.

          Trong giai đoạn bắt đạo của các Vua triều Nguyễn, Giáo xứ Kim Ngọc đã chịu nhiều tang thương mất mát. Nhà nguyện, nhà giáo dân bị đốt phá, triệt hạ liên tục. Giáo dân thì bị tra xét bắt bớ. Họ luôn sống trong lo âu, có lúc bị bắt đày ra Phan Rí sống trong giam cầm đói khát hoặc lẩn trốn trong rừng sâu. Sau khi triều Nguyễn bỏ việc cấm đạo theo Hòa ước ký với Pháp năm 1862, tình hình được lắng dịu, Cha Tho đã quy tụ giáo dân Kim Ngọc trở về tái lập Họ đạo, cất lại Nhà thờ trên đất ông Trùm Xuyên. Khi phong trào Văn Thân, đầu năm 1884, Cha FX. Huỳnh Công Ẩn về Bình Định dự cấm phòng, thì Quan Đốc học Bùi Văn Quan, thuộc phe nhóm Văn Thân đã ra mật lệnh lùng bắt, tiêu diệt tất cả giáo dân Kim Ngọc. Rất may, đã được một vị quan ngân khố tên là Thân đã cử mật sứ đến thả hết tù nhân.

          Sau khi phong trào Văn Thân đã suy yếu và tan rã, Cha FX. Ẩn đã kêu gọi và đưa mọi người trở về đất cũ làng xưa, gầy dựng lại họ đạo đã bị tàn phá tan hoang. Từ năm 1886 – 1907 Cha Guéno, Cha Boivin coi sóc Kim Ngọc. Tiếp đến là Cha Phêrô Xứ (1907 – 1909), Cha Giuse Phan Văn Bổn, Cha Henri Barré Lê (1911 – 1912), Cha Lực (1912 – 1914), Cha Phaolô Nguyễn Thông Lý (1914 – 1921), Cha Thommeret Thơm (1921 – 1925), Cha Phêrô Ngôn (1925 – 1935), Cha GB. Nguyễn Thần Đồng (1937 – 1941), Cha Phêrô Truyền (1941 – 1950).

          Năm 1950, Cha Phêrô Nguyễn Văn Long được đổi đến Kim Ngọc (1950 – 1954); Năm 1954 – 1956, Cha Phêrô Nguyễn Minh Chiếu về coi sóc Giáo xứ. Từ 1956 – 1963 Giáo xứ Kim Ngọc đã có 7 linh mục kế tiếp nhau đến mục vụ đó là: Cha Nhạn (1956 – 1957), Cha Giuse Nguyễn Công Nghị (1957), Cha Nguyễn Trung Hiếu (1957 – 1959), Cha Michel Gervier Lành (1959 – 1960), Cha Vũ Đình Hoạt (1960), Cha Vincente Nguyễn Đạo Quán (1960 – 1961), Cha Giuse Viot Nhơn (1961 – 1963). Năm 1963, Cha Roger Delsuc Sáng, vị linh mục Thừa sai người Pháp cuối cùng được cử đến Quản xứ Kim Ngọc (1963 – 1972).

          Sáng ngày 11/3/1968, sau Tết Mậu Thân, một quả bom trút xuống khuôn viên Nhà thờ, Ngôi Thánh đường bị hư hỏng nặng. Cũng trong thời điểm đó, Giáo xứ có 6 giáo dân bị thiệt mạng và khoảng 60 ngôi nhà bị hư hại, đổ nát do bom đạn. Sau đó, Cha Roger Delsuc Sáng đã phải vất vả tu sửa, bảo tồn lại Nhà thờ, nhà xứ. Năm 1972, Cha Phêrô Nguyễn Văn Học được bổ nhiệm làm Quản xứ Kim Ngọc (1972 – 1994).

          1975 - 1994, tình hình bất ổn, mọi sinh hoạt tôn giáo bị hạn chế, hoạt động các đoàn thể Công giáo tiến hành bị ngưng trệ.

Tháng 6/1994, Cha Giuse Nguyễn Kim Anh được bổ nhiệm làm Quản xứ Kim Ngọc (1994 – 2009). Ngày 13/02/2003, Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi cử hành Thánh lễ Đặt Viên đá Đầu tiên và Đức cha Phaolô Nguyễn Thanh Hoan dâng Thánh lễ Cung hiến Nhà thờ mới vào ngày 08/11/2006.

          Ngày 23/04/2009, Cha Giuse Nguyễn Hữu An được bổ nhiệm làm Quản xứ Kim Ngọc.

          Ngày 07/10/2019, Cha Gioan Nguyễn Kim Hà được bổ nhiệm làm Quản xứ Kim Ngọc. Đầu năm 2023, vì lý do sức khỏe, Cha Gioan phải đi dưỡng bệnh; Cha Tôma Phan Quốc Tuấn tạm thời Quản nhiệm Giáo xứ. Giáo xứ đã đóng góp vào vườn hoa ơn Thiên triệu của Giáo hội 05 linh mục và 17 nữ tu.

          Đôi dòng lược sử, để nhìn về nguồn gốc, những diễn tiến của chặng đường trên 270 năm hình thành và phát triển của Giáo xứ Kim Ngọc. Nhìn lại để dâng lời cảm tạ Thiên Chúa vì biết bao hồng ân Giáo xứ đã được lãnh nhận và cũng để chung lời tri ân đối với các bậc tiền nhân, những người đã đổ bao công sức, hi sinh cả máu xương, vượt bao gian truân thử thách để gầy dựng, giữ gìn và lưu truyền cơ nghiệp đức tin cho con cháu.

 

Nguồn: Kỷ Yếu Giáo Phận Phan Thiết.