GIÁO XỨ CHÍNH TÒA
Địa chỉ: 587 Trần Hưng Đạo, phường Lạc Đạo, Tp. Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận
Thành lập: 1885
Bổn mạng: Thánh Tâm Chúa Giêsu, kính ngày: thứ Sáu sau lễ Mình Máu Thánh Chúa
Giáo dân: 4.756
Lm. Quản xứ: Phêrô Võ Tấn Luật
Lm. Phó xứ: Đaminh Nguyễn Đức Hùng, GB. Nguyễn Đức Long
Khoảng thế kỷ 16, các Cha Thừa sai (MEP), đã đến truyền giáo tại vùng đất Bình Thuận, lúc ấy đã có một số giáo dân ít ỏi theo đạo ở vùng đất Phan Thiết. Khoảng năm 1885, với sự giúp sức của Quan Đốc phủ Nghiêm, Cha Archimbaud (Đức) và Cha An đang coi sóc ở sở Kim Ngọc và Tầm Hưng đã mở thêm 6 họ đạo mới: Phan Thiết (Lạc Đạo), Phó Hài (Phú Hài), Đất Đỏ, Phú Lâm, Phú Hội và Dai Mân (Đại Nẫm).
Đức cha Phanxicô Xaviê Van Camelbeke Hân (Bình Định) đã sai Cha Archimbaud đến Phan Thiết coi sóc Họ đạo mới lập này. Cha Archimbaud và giáo dân dựng lên một ngôi nhà nguyện thô sơ bằng tre lá đầu tiên trên khu đất do Quan Đốc phủ Nghiêm nhường lại.
Năm 1890, Cha Labiausse Sáng, tiếp tục coi sóc Họ đạo, ngài đã cho xây dựng thánh đường bằng gạch lợp ngói rộng rãi hơn. Các vị Thừa sai đã kế tiếp chức vị Quản xứ Phan Thiết: Cha Mossard, Cha Masseron Ròng (1908-1911), Cha P. Barré Thiên (1920-1922), từ năm 1922-1941: Cha Henrisson, Cha Hiền, Cha Ba và Cha Lefèbvre.
Năm 1941, Cha Brugidou Báu về làm Chánh xứ. Năm 1945, Nhà thờ bị đốt cháy, Cha Brugidou Báu đi tù. Tòa Giám mục Sài Gòn sai cha FX. Trần Thanh Khâm đến thay thế (5/1945 – 3/1946). Sau khi Cha Brugidou Báu được trả tự do về lại xứ, ngài cho xây lại Nhà thờ. Kế thừa Cha Brugidou Báu, Cha Giuse Nguyễn Minh Chiếu, là linh mục Việt Nam đầu tiên làm Chánh xứ Phan Thiết, ngài coi sóc Giáo xứ từ năm 1956-1958. Cha Thommeret Thơm, làm Chánh xứ từ năm 1958-1960, ngài mở rộng Nhà thờ. Năm 1960, Cha Victor Caillon Năng về làm Chánh xứ, là vị Thừa sai cuối cùng làm Chánh xứ Phan Thiết. Năm 1964, ngài xây nhà xứ - ngôi nhà vuông 1 tầng, còn tồn tại đến ngày nay. Năm 1968, Đức cha FX. Nguyễn Văn Thuận, Giám mục Giáo phận Nha Trang đã bổ nhiệm Cha Phêrô Maria Phạm Dương Thái làm Chánh xứ thay thế cha Victor Caillon.
Năm 1972, Cha Giuse Nguyễn Viết Cư được bổ nhiệm thay thế cho Cha Phêrô Maria Phạm Dương Thái, khởi đầu cho giai đoạn phát triển.
Ngày 30/01/1975, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI, ký Tông sắc thành lập Giáo phận Phan Thiết, tách ra từ Giáo phận Nha Trang, Nhà thờ Giáo xứ Phan Thiết trở thành Nhà thờ Chính Tòa Giáo phận.
Ngày 20/5/1986, Cha Giuse Nguyễn Viết Cư từ trần, Cha Phụ tá FX. Đinh Tiên Đường làm Quản nhiệm coi sóc Giáo xứ. Ngày 14/02/1988, Cha Giuse Nguyễn Tiến Huynh, được Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi bổ nhiệm làm Chánh xứ Giáo xứ Chính Tòa. Ngày 03/4/1992, Cha Giuse Nguyễn Tiến Huynh cùng với Giáo phận và giáo dân khởi công xây Nhà thờ Chính Tòa và được cung hiến ngày 15/8/1993.
Ngày 25/ 02/1997, Cha GB. Trương Văn Hiếu, được Đức cha Nicôla sai về Quản xứ Chính Tòa. Ngày 18/10/2005, Đức cha Phaolô Nguyễn Thanh Hoan bổ nhiệm Cha Giuse Hồ Sĩ Hữu về làm Chánh xứ, kiêm Hạt trưởng Hạt Phan Thiết. Ngày 27/02/2008, Cha FX. Phạm Quyền, được Đức cha Phaolô Nguyễn Thanh Hoan bổ nhiệm làm Chánh xứ và Hạt trưởng Hạt Phan Thiết. Ngài đã cho khởi công xây nhà Mục vụ và xây Nhà thờ Giáo họ Tiến Thành.
Ngày 24/5/2018, Cha Phêrô Võ Tấn Luật, được Đức cha Tôma Nguyễn Văn Trâm bổ nhiệm làm Chánh xứ Giáo xứ Chính Tòa và đảm nhiệm Hạt trưởng Hạt Phan Thiết. Ngày 20/4/2020, Cha Phêrô trùng tu lại toàn bộ Nhà thờ và xây dựng lại núi Đức Mẹ.
Nhìn lại lịch sử, trước hết là tâm tình tạ ơn Chúa, kế đến là tri ân bao bậc tiền nhân đã dày công xây đắp, đồng thời cũng để hướng đến tương lai.
Giáo xứ được chia thành 6 giáo họ. Giáo xứ Chính Tòa đã sinh được 4 người con: Giáo xứ Phú Lâm, Phú Hội, Đức Thắng và Giáo họ Biệt lập Tiến Thành. Giáo xứ đóng góp cho Giáo hội 3 linh mục, 1 đại chủng sinh và 10 nữ tu, 1 dự tu.
Giáo xứ nằm ở trung tâm Thành Phố Phan Thiết nên hấp thụ nhiều nét đẹp, văn minh; nhưng vì thế cũng ảnh hưởng đến đời sống đức tin, phong hóa và tinh thần người giáo dân. Hướng đến tương lai, điều đầu tiên là xây dựng con người: Giáo dục đời sống đức tin, giáo dục tuổi trẻ trong đời sống đạo. Thứ đến, các cơ sở vật chất cũng cần phải đổi mới để phù hợp với nhu cầu mục vụ của Giáo xứ và với những sinh hoạt chung của Giáo phận.
Nguồn: Kỷ Yếu Giáo Phận Phan Thiết.
