PHẦN 2: MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ BỐI CẢNH TÔN GIÁO TẠI THỔ NHĨ KỲ VÀ LI BĂNG

Lm. GB Hoàng Quốc Thái

Hòa bình và hợp nhất là những trọng tâm của chuyến viếng thăm của ĐGH Leo XIV, như trong phân tích của phần một đã nhắc đến. Để giúp hiểu hơn về những trọng tâm ấy, trong phần hai này, chúng ta cùng tìm hiểu bối cảnh tôn giáo của Thổ Nhĩ Kỳ và Li Băng. Từ đó, chúng ta sẽ nhận ra một đặc điểm đa dạng trong các hệ phái Kitô giáo gồm bốn nhánh lớn là Công giáo (các Công giáo theo nghi lễ Đông Phương và Công giáo Rôma), Chính Thống giáo, Tin Lành (Thệ Phản), và Anh giáo. Bên cạnh đó, một bức tranh về tình hình Kitô giáo pha trộn những điểm sáng và nhiều điểm tối cũng sẽ được làm rõ trong phần này.

Trước hết, một điểm chung về Ki tô giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ và Li Băng là các Kitô hữu chủ yếu là Chính Thống giáo. Nói về Công giáo,  các tín hữu ở đây bao gồm những người theo các nghi thức Đông Phương và Latin. Liên quan đến Công giáo Rôma, đây chỉ là nhóm Kitô hữu thiểu số tại hai nước này.

Thổ Nhĩ Kỳ

Bánh mì Thổ Nhĩ Kỳ, cà phê Thổ Nhĩ Kỳ có lẽ là những điều đầu tiên xuất hiện trong trí nhớ của chúng ta, những người Việt Nam, khi nói về đất nước này. Tuy nhiên, điều muốn nói ở đây là Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại đã từng là vùng đất quen thuộc với Thánh Kinh và các giáo phụ.

Trong Thánh Kinh, có nhiều tên địa lý được nhắc đến, nay chúng thuộc Thổ Nhỹ Kỳ hiện đại. Ví dụ, giáo hội tại Tiểu Á (Asia Minor) được nhắc đến trong sách Khải Huyền 1,1. Trong giáo hội này có các cộng đoàn của Ephesus, Smyrna, Pergamum, Thyatira, Sardis, Philadelphia, Laodicea. Hơn nữa, Thổ Nhĩ Kỳ ngày này đã từng là mảnh đất truyển giáo trong các chuyến hành trình của thánh Phaolo. Ví dụ, trong Công Vụ Tông Đồ 16,6, thánh Phaolo không đến được Tiểu Á vì Chúa Thánh Thần ngăn cản.

Nguồn: https://enterthebible.org/map/first-century-western-asia-minor.

Liên quan đến các giáo phụ, Smyrna -hiện tại là İzmir- là nơi mà thánh Polycarp đã từng là giám mục.[1] Thêm nữa, chúng ta có bộ ba giáo phụ Basil-Gregory thành Naziansus-Gregory thành Nyssa thuộc vùng Capadocia, ngày nay, địa điểm này thuộc bán đảo Anatolia, Thổ Nhĩ Kỳ.[2] Cuối cùng là địa điểm nổi tiếng nhất trong năm kỷ niệm 1700 năm công đồng chung tại Nicea (325), Nicea nay nằm trong vùng có tên gọi là İznik.

Ra khỏi quá khứ phong phú về truyền thống đức tin Kitô giáo, chúng ta cùng đối diện với một số dữ kiện tôn giáo hiện tại. Thổ Nhĩ Kỳ là vùng đất giao thoa giữa hai châu lục Á và Âu. Nước này có dân số hơn 85 triệu dân, trong đó hơn 80% là người theo Hồi giáo. Bên cạnh đó, những người không-Hồi giáo đa số tập trung tại Istanbul và những thành phố lớn khác. Không có con số chính xác, nhưng những nhóm này tự báo cáo rằng có 90,000 người Chính Thống giáo Armenia; từ 25,000 đến 35,000 người Công giáo Rôma (bao gồm di dân từ các nước châu Phi và Philippines) chiếm khoảng 0,05% dân số ; khoảng 25,000 người Chính Thống giáo Syria; hơn 12,000 người Do Thái giáo.[3

Nguồn: https://turkishminute.com/2024/01/17/turks-do-not-trust-countrys-religious-directorate-cults-study/.

Kitô hữu tại Thổ Nhĩ Kỳ đối mặt vơi những thách đố lớn trong đó bao gồm sự thù ghét trong những điều liên quan đến luật lệ, cơ chế, và xã hội.[4] Trong những năm gần đây, bách hại Kitô giáo diễn ra nhiều hơn, với việc gán nhãn cho các Kitô hữu là “đe dọa an ninh quốc gia”, có ít nhất 35 trường hợp như thế đã xảy ra giữa 12/2024 và 01/2025.[5]

Như thế, đây là một đất nước đa số là người Hồi giáo. Những người tin vào Chúa Kitô rất ít, mà đa số trong nhóm này là những người theo Chính Thống giáo, Công giáo Rôma chiếm tỉ lệ rất thấp khoảng 0,05% dân số cả nước và còn chịu nhiều sự phân biệt tiêu cực.

Li Băng

Đầy tính thơ ca, hương bá Li Băng là hình ảnh mỹ miều trong nhiều phép tu từ trong văn chương Thánh Kinh. Ví dụ, “Người công chính vươn lên tựa cây dừa tươi tốt, lớn mạnh như hương bá Li-băng” (Tv 92,13), hay “Tiếng Chúa đánh gãy ngàn hương bá, Chúa đánh gãy ngàn hương bá Li-băng (Tv 29,5). Hơn nữa, là đất nước láng giềng phía Bắc của Israel, Li Băng cũng là hình ảnh rất gần gũi với văn chương Thánh Kinh.  Ngày nay, Li Băng là một trong những nước Trung Đông có dân số Kitô hữu đông nhất, ước tính gần một phần ba dân số là theo đạo Kitô trong tổng dân số năm triệu người.[6] Trong các nhóm Kitô giáo, chúng ta có thể kể ra Công giáo Maronite là đa số (khoảng một triệu tín hữu), tiếp đó là Chính Thống giáo Hy Lạp, Công giáo Melkite, và những Kitô hữu khác thuộc Chính Thống giáo Armenia, Công Giáo theo nghi lễ Latin và Tin Lành.[7]

Cây hương bá Li Băng. Nguồn: https://www.gardenersworld.com/how-to/grow-plants/complete-guide-to-cedar-of-lebanon/.

Tuy nhiên, cộng đồng Kitô hữu này đã chịu đựng những khó khăn nghiêm trọng, gồm sụp đổ kinh tế năm 2019, vụ nổ cảng Beirut năm 2020, và mới đây là tình trạng di dân qua biên giới.[8]  Các giáo hội Kitô giáo tại Li Băng được mô tả như là kiệt quệ giữa các chia rẻ nội bộ quốc gia, với những lời kêu gọi cho các cơ chế quốc gia mạnh mẽ hơn để bảo vệ sự tự trị của Kitô hữu và ngăn chặn sự sụp đổ trong tương lai.[9]

Trong bối cảnh của hai quốc gia như thế, chúng ta chứng kiến chuyến đi đầy ý nghĩa của ĐGH Leo XIV. Với thông điệp hòa bình và hợp nhất, chuyến đi trở về những vùng đất thánh thiêng đã từng gắn liền truyền thống Kitô giáo. Có vùng đất đã từng là miền đất hứa cho các công cuộc truyền giáo đầu tiên của các tông đồ. Có những cảnh sắc thiên nhiên đã từng gây ấn tượng với các tác giả Thánh Kinh. Mà nay, những vùng đất ấy lại chứng kiến những cảnh đau khổ của nhân loại, sự chia rẻ của các Kitô hữu. Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng phân tích con đường tìm kiếm hòa bình và hợp nhất giữa tình hình xã hội và tôn giáo đa dạng và phức tạp như thế.

(Còn tiếp)